Rusların Türk İllerinden Kazan ve As-Tarhan’ı İşgal Etmeleri


Son Güncelleme Zamanı:

XVI. ASRIN İKİNCİ YARISINA DOĞRU RUSLARIN TÜRK İLLERİNDEN KAZAN VE AS-TARHAN’I İŞGAL ETMELERİ

ÖZET:
Altınordu Devleti’nin yıkılmasından sonra Karadeniz’in kuzeyinde kurulmuş olan Türk Hanlık-larından, Kazan ve Astarhan Hanlıkları xvı. asırda Ruslar tarafından taeker teker ortadan kaldırılmıştır. Binbir güçlükle kurulmuş olan bu Türk hanlıkları ne yazıkki, Rus Çarlarının entrikaları, beyler arası süren taht mücadeleleri sonucu önce zayıflatılmış, sonrada ortadan kaldırılmıştır. O devrin güçlü bir Türk Devleti olan Osmanlılar bazı destek ve muhaberât girişimlerinde bulunmuşlarsada bu Türk Hanlıklarının Ruslar tarafından yıkılmasına engel olamamışlardır. Tarihimizin iyi bilinmesi ve ders alınması için bu araştırmayı yararlı olacağı düşüncesiyle ortaya koyuyoruz.

XXI. Asra doğru yaklaşırken Türk  Dünyası’nın uyanış ve dirilişi göz  önüne  alınarak,geçmiş asırlardaki ders alınması icabeden önemli tarihi olayları,  aynı  hataları tekrarlamamak  için belirtmek  sanırım yerinde  olacaktır.

Osmanlı Devleti  xvı. asırda   en azametli  ve  en  kudretli  devrini yaşamaktaydı. Anadolu  toprakları başta olmak üzere ,  Avrupa, Asya  ve Afrika kıtalarının o günkü stratejik  noktalarına hakim olmaya çalışıyordu. Bu asırda Osmanlı Devleti’nin  başında Yavuz Sultan Selim (1512-1520),Kanuni Sultan Süleyman(1520-1566), II.Selim(1566-1574), III. Murat (1574-1595) gibi padişahlar bulunmuşlardı.

Rusya  ise, xvı. asra  kadar   dünya  tarihinde  önemli   bir  varlık  gösterememişti.  Ancak, Rusya’daki prens ve derebeylikleri etrafına toplayarak Rus Devletinin temellerini atan III. İvan(1462-1505) zamanından itibaren Rusların gücü  hissedilir hale  gelmişti.  III.İvandan  başlayarak Kazan ve Astarhan(Ejderhan)  Hanlıkları başta olmak üzereTürk İlleri Rusların saldırılarına mâruz  kalmışlardı.

Özellikle  IV. İvan (1533-1584)  dönemi, Rusların güçlendiği, Türk İllerinde hüküm süren, Kazan, Astarhan, Kırım ve Nogay gibi Hanlıkların  zayıfladığı bir dönem olmuştu. Denebilirki, xvı. asırda Türk İlleri için, güneydeki Şii -Safevî  tehdidinden  başka kuzeyde Rusya yeni bir tehlike oluşturmaya başlamıştı.

Altınordu Devletinin dağılması  sürecinde, Uluğ  Mehmed Han tarafından  kurulan Kazan Hanlığı (1437-1556)’nın  başkenti  Kazan’dı. Ruslar için önemli bir  düşman olan bu devlet , Türk-İslam muhitinin “şimal-i garb”ında  mühim nakil yollarından birini teşkil eden  Volga (İdil) nehrinin orta mecrasında eski Bulgar Devleti sahası üzerinde kurulmuştu[1].    Kazan Hanlığının; batısında  Kırım Hanlığı ve Moskova Beyliği, güneyinde Astarhan(Ejderhan) Hanlığı, güneydoğusunda Nogay Hanlığı, kuzeyinde Çin kavimleri  ile meskun sahalar, kuzeydoğusunda ise Sibirya Hanlığı bulunuyordu[2].

Kazanlılar başlangıçta Ruslara tâbi bir durumda iken, 1521’ den sonra Kırım Hanları  burada aralıksız  yirmi sekiz yıl  hüküm sürmüşler  ve bu suretle zayıfta olsa  Osmanlılarla dolaylı bir irtibat  kurmuş bulunuyorlardı[3].

Kazan Devleti’nin yüzyılı aşkın hayatı , Rus saldırılarına karşı varlık ve istiklâlini korumak  için  sürekli savaşmakla geçmiştir.  Moskova’nın “burnunun dibi”ndeki  Kazan Devleti, yaşadığı müddetçe Rus yayılmacılığının doğu yönünde ilerelemesi, yani Avrupa’nın Asya üzerine yürümesi mümkün gözükmüyordu[4]. Bu nedenle Kazan Hanlığı ve tarihinin bilinmesi çok önem arzetmektedir.

Lütfen Dikkat: Konu uzun olduğundan daha hızlı ve rahat okunabilmesi için sayfalara bölünmüştür. Sayfanın en altında bulunan Sonraki ve Önceki düğmeleriyle veya hemen üstte bulunan sayfa numaralarını  kullanarak gezebilirsiniz. Allta bulunan link sizi yazı başlangıcına getirecektir.

Bir yorum yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir