Türkiye Cumhuriyeti
Türkiye (resmî adıyla Türkiye Cumhuriyeti), Güneybatı Asya’da ve küçük bir bölümüyle Avrupa kıtasında yer alan bir ülkedir. Başkenti Ankara, en büyük kenti ise İstanbul’dur. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre 2021 yılı başında Türkiye’nin nüfusu 83 milyon 614 bin olarak açıklanmıştır. Ülkenin yüzölçümü 780.574 km² olup bu büyüklükle dünyada 36. sırada yer alır.
Türkiye doğuda Gürcistan, Ermenistan, Azerbaycan (Nahçıvan) ve İran; güneyde Irak ve Suriye; batıda ise Ege Denizi, Yunanistan ve Bulgaristan ile komşudur.
Tarihî Gelişim
Türkiye toprakları, çok eski çağlardan beri önemli uygarlıklara ev sahipliği yapmıştır. Anadolu, coğrafi konumu nedeniyle sık sık göçlere ve istilalara sahne olmuştur. Hattiler, Hititler, Frigyalılar, Urartular, Lidyalılar ve Persler gibi birçok uygarlık bu topraklarda hüküm sürmüştür. Hititler, M.Ö. 1850’de Orta Anadolu’da devlet kurarak geniş bir coğrafyaya yayıldılar. Alacahöyük ve Boğazköy kazılarında bu döneme ait önemli eserler bulunmuştur.
Romalılar döneminde Anadolu, Bizans İmparatorluğu’nun parçası hâline gelmiş, bu süreçte Partlar, Sasaniler, Haçlılar ve Moğolların saldırılarına uğramıştır. 11. yüzyıldan itibaren Türklerin Anadolu’ya girmesiyle Selçuklu hâkimiyeti başladı. Selçukluların ardından Anadolu, 13. ve 15. yüzyıllar arasında Osmanlı egemenliğine girdi. Osmanlı İmparatorluğu, 19. yüzyılda Avrupalı devletlerin baskılarıyla zor günler yaşamış, I. Dünya Savaşı’ndan sonra işgal edilmiştir. Türk Milleti ise Gazi Mustafa Kemal Paşa önderliğinde Kurtuluş Savaşı’nı kazanarak bağımsızlığını ilan etmiştir.
Cumhuriyet Dönemi
23 Nisan 1920’de Ankara’da açılan Türkiye Büyük Millet Meclisi, bağımsızlık mücadelesini yönetti. 29 Ekim 1923’te Cumhuriyet ilan edildi. Ardından saltanat ve hilafet kaldırıldı, eğitim birleştirildi ve hukuk, eğitim, kıyafet, takvim ve ölçü sisteminde köklü inkılaplar yapıldı. Bu değişimler, “Atatürk İnkılapları” veya “Kemalizm” adıyla anılmaktadır.
1920’lerden 1930’lara uzanan süreçte Latin harfleri kabul edilmiş, kadınlara siyasi haklar verilmiş, Türk Tarih Kurumu (1931) ve Türk Dil Kurumu (1932) kurulmuştur. Atatürk’ün 1938’de vefatından sonra Cumhurbaşkanlığı görevini İsmet İnönü devralmıştır. Türkiye, II. Dünya Savaşı’na fiilen katılmamış olsa da savaşın ekonomik ve sosyal etkilerini yaşamıştır. 1946’da çok partili hayata geçilmiş, 1950 seçimleriyle Demokrat Parti iktidara gelmiştir.
1950-1960 yılları Türkiye’nin hem ekonomik atılımlara hem de NATO’ya katılımına sahne oldu. Ancak 27 Mayıs 1960’ta ordu yönetime el koydu. Sonraki yıllarda da siyasi dalgalanmalar yaşandı: 12 Mart 1971 Muhtırası, 12 Eylül 1980 Darbesi ve farklı hükümet krizleri ülke siyasetini etkiledi. 1982 Anayasası kabul edildikten sonra 1983 seçimleriyle sivil yönetime geçildi. Turgut Özal liderliğindeki Anavatan Partisi iktidara geldi. 1989’da Özal Cumhurbaşkanı oldu, ardından Süleyman Demirel ve Tansu Çiller dönemleri yaşandı.
Coğrafi Özellikler
Türkiye, Asya ile Avrupa kıtaları arasında stratejik bir konumda yer alır. 36°-42° kuzey enlemleri ve 26°-45° doğu boylamları arasında bulunur. Yüzölçümü 814.578 km²’dir; bunun %3’ü Avrupa kıtasında, geri kalanı Asya’da yer alır. Kara sınırlarının toplam uzunluğu 2.627 km, sahil şeridi ise 7.200 km’dir.
Türkiye’de üç ana iklim tipi görülür: Akdeniz iklimi, Karadeniz iklimi ve karasal iklim. Arazi yapısı oldukça çeşitlidir; dağlar, platolar, ovalar ve volkanik oluşumlar ülkenin doğal yapısını oluşturur. En yüksek noktası 5.166 m ile Ağrı Dağı’dır. Depremler Türkiye’de sık görülen doğal afetlerdir.
Coğrafi Bölgeler
1941’de yapılan Birinci Coğrafya Kongresi’nde Türkiye yedi coğrafi bölgeye ayrılmıştır:
- Karadeniz Bölgesi: Sakarya Ovası’ndan Gürcistan sınırına kadar uzanır. Doğu, Orta ve Batı Karadeniz olmak üzere üç bölüme ayrılır.
- Marmara Bölgesi: Avrupa ile Asya arasında köprü konumundadır. Edirne, Kırklareli, Tekirdağ, İstanbul, Kocaeli ve Yalova tamamen bu bölgede yer alır.
- Ege Bölgesi: 85.000 km²’lik yüzölçümüyle Türkiye topraklarının yaklaşık %11’ini kaplar. Batıda Ege Denizi ile çevrilidir.
- Akdeniz Bölgesi: Anadolu’nun güneyinde yer alır. 110.000 km² yüzölçümüyle ülkenin %14’ünü oluşturur. Suriye ile komşudur.
- İç Anadolu Bölgesi: Yüzölçümü geniş olmasına rağmen nüfus yoğunluğu düşüktür. Tarih boyunca ticaret yolları üzerinde önemli bir merkez olmuştur.
- Doğu Anadolu Bölgesi: 163.000 km² yüzölçümüyle Türkiye’nin en büyük bölgesidir. Ağrı Dağı bu bölgede yer alır.
- Güneydoğu Anadolu Bölgesi: Türkiye’nin en küçük bölgesidir. Irak ve Suriye ile sınır komşusudur.
Sonuç
Türkiye Cumhuriyeti, binlerce yıllık tarihi, stratejik konumu ve kültürel çeşitliliği ile dünya tarihinde önemli bir yere sahiptir. Anadolu ve Trakya toprakları, pek çok uygarlığa beşiklik etmiş, Cumhuriyetin kuruluşuyla birlikte modernleşme yolunda büyük adımlar atılmıştır.
Kaynakça
- T.C. Cumhurbaşkanlığı, www.tccb.gov.tr
- T.C. Dışişleri Bakanlığı, www.mfa.gov.tr
- Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), www.tuik.gov.tr
- TDV İslâm Ansiklopedisi, “Türkiye” maddesi
