Etiket: deyim

“Altı Kaval üstü Şeşhane ” Deyiminin Anlamı

Altı Kaval üstü Şeşhane Deyiminin Anlamı
Bu deyim halk arasında “Altı Kaval üstü Şişhane ” olarak ta kullanılmaktadır. Parçaları birbirine uymayan aparatlara veya giyim kuşamı uyumsuz kıyafetleri giyenlere “Altı kaval,Üstü Şeşhane” deyimi kullanılır.Türk Dil Kurumu  anlam olarak “giysilerini birbirine uygun düşüremeyen, yakıştıramayanlar için söylenen bir söz”diye belirtmektedir.

İstanbul’un ilçelerinden Şişhane’ye eskiden Şeşhane denilirdi.Kelime anlamına bakacak olursak ‘şeş’ altı demektir.”hane” ise imalat yapılan işlerin sonuna her zaman getirilirdi. Kahvehane,dabakhane,yemekhane gibi… Şeş (Altı) tüfek ve toplardaki yiv sayısını belirtmektedir. Yivsiz top ve tüfeklere içi düz olduğu için kaval tipi denilir ve bu toplarda toplarda sadece  gülle kullanırlardı. Daha sonra ise yiv icat Daha Fazlasını Oku

Akıntıya Kürek Çekmek Deyiminin Anlamı

Akıntıya Kürek Çekmek Deyiminin Anlamı

Denizde veya akar sularda sandal,kayık,kano ve bot gibi motorsuz deniz araçlarında kürek kullanılır.Kürek kullanmak oldukça güç ve çaba gerektiren bir durumdur.Eğer akıntıya karşı kürek çekerek gitmeye çalışırsanız çok fazla güç ve çaba harcamak zorunda kalırsınız.Kürek çekmeyi durdurduğunuzda ise başladığınız noktaya veya daha da gerilere doğru sürüklenirsiniz.İşte bu durumu bilenler olması çok zor olan bir işi başaranların yapmış olduğu Daha Fazlasını Oku

Deyimler ve Deyimlerin Yazılış Kuralları

Deyimler ayrı yazılır ve sözcüklerin yerleri değiştirilmez.Çoğunlukla benzetme ve söz sanatları ile oluştukları için genel kural niteliği taşımazlar.En az iki kelimeden oluşurlar ve çoğunlukla sözcük anlamları haricinde ayrı bir anlam belirtirler.

Aşağıda verilen örneklerden açıklaması sitede yayımlananları link olarak işaretledim. Tıklayarak anlamlarına bakabilirsiniz.Diğerlerinin açıklaması yapıldığında veya yeni deyim açıklaması yapıldığında güncelleştirme yapılacaktır.

Deyimlerden Örnekler:
Aça Dokuz Yorgan Örtmüşler,Yine uyuyamamış
Yüzünü Bulan (Yüzsüz) Astarını da İster
Lafla Peynir Gemisi Yürümez
Gökten Zembille İnmek
At Binenin, Kılıç Kuşananın Şah’ım! Daha Fazlasını Oku

Zıvanadan Çıkmak Deyiminin Anlamı

Zıvana (zıva’na) Farsça’dan gelmektedir. Anlam olarak;
1. İki ucu açık küçük boru.
2. Bir kilit dilinin yerleşmesi için açılmış delik.
3. Direk başlarında bırakılan çıkıntı, olarak açıklanabilir.
4. Elemanlarından birinin iki tarafı, öbürünün ortası boşaltılarak yapılan çatkı türü

“Zıvanadan Çıkmak” deyim olarak  aşağıda ki gibi durumlarda sık sık kullanılmaktadır.
1) Çok sinirlenmek, öfkelenmek
2) Aklını yitirmek, çılgın gibi davranmak
3) Denetlenemez duruma gelmek.

Bu deyim ile ilgili olarak bir çok hikayeler vardır.İki değirmen taşı arasında bulunan kısa boru veya eski trafik polislerinin kavşak noktasında durduğu korumalı silindir,sigara ucuna takılan boru gibi…Hatta Zigana Geçidi ile Daha Fazlasını Oku

Hayvanlarla İlgili Atasözleri ve Deyimler

* Aç at yol almaz, aç it av almaz.
İş gördürülen kimselerden verim umuluyorsa onlar aç, yoksul ve zaruret içinde bırakılmamalı, her yönden tatmin edilmelidirler.
* Aç ayı oynamaz
Kendisinden iş beklenilen kimseden emeğinin karşılığı esirgenmemelidir; insan ya da hayvan olsun, çalışan mutlaka doyurulmalıdır.
* Aç kurt bile komşusunu dalamaz
Komşu hakkı çok yücedir. Komşuya hangi şartlarda olursa olsun, aç ya da zengin iyi davranılmalıdır. Çünkü toplumun dirlik ve düzenliği bir yönüyle buna bağlıdır.
* Aç tavuk (düşünde) kendini buğday (arpa, darı) ambarında sanır (görür).
Yoksulluk çeken, varlık yüzü görmeyen kişi sürekli ihtiyaç duyduğu şeylerin hasretini çeker; kendisini onları elde etme hayaline kaptırır, olmayacak düşler kurar.
* Ağaca çıkan keçinin dala bakan oğlağı olur
Daha Fazlasını Oku

“Ayak” ile İlgili Deyim ve Atasözleri

İçinde “Ayak ” kelimesi geçen deyim ve atasözlerini bir araya getirerek kendi çapımda kısa açıklamaları ekledim. Aklıma geldikçe konuyu güncelleyeceğim. Başka kaynaklara da bakarak doğruluğunu kontrol etmenizde fayda var.Bu arada sizde eklenmesini-düzeltilmesini istediğiniz bir deyim veya atasözü varsa yorumla bildiriniz.Umarım ihtiyacı olanlara faydası olur.

* Ayağına bağ olmak (Deyim):
Birinin yapacağı işi devam ettirmesine engel olması.
* Ayağına bağ vurmak (Deyim)
Birinin önüne bir çok engel çıkarmak.
* Ayağa değmedik taş, başa gelmedik iş olmaz (Atasözü)
insan, yaşadıkça önüne çeşitli engel ve zorluklar çıkar.
* Atlar nallanırken kurbağalar ayak uzatmaz. (Atasözü)
Küçükler büyüklerin yanında hadlerini bilmelidir.
* Eli ayağına dolaşmak (Deyim)
Yürürken veya bir iş görürken çok fazla telaşlanan kişilere kullanılır.
* Ayağı yerden kesilmek (Deyim)
Bir taşıta binerek yaya gitmekten kurtulmak veya çok mutlu olmak.
* Ayağı yürüten baştır (Deyim)
Halkın birlik ve beraberlik içinde olmasını,onları yönetenler sağlar.
* Ay ayakta çoban yatakta, ay yatakta çoban ayakta (Atasözü)
Çobanların meslek icabı akşam erken yatması, sabah erken kalkması gerektiği anlamına gelse de genel olarak işyerlerinde her şey düzenli olursa yönetici rahat eder,tersi durumda çok uyanık olması gerektiği anlamında çokça kullanılır. Daha Fazlasını Oku

Sakla samanı,Gelir Zamanı… Deyiminin Anlamı

atlas_hani
Karaman’ın Ayrancı ilçesinde Selçuklular devrinde yapılmış Atlas Hanı vardır. Ayrancı ilçesinin Büyükburun Köyünün 4 km batısında düz bir ova üzerinde Selçuklu dönemine ait bir handır. Kesme taşlardan ve devşirme malzemelerden kireç harcı ile inşaa edilmiştir. Efsaneye göre bir yaşlı kadının yaptırdığı söylenir. Kaçak kazıların yapılmasıyla tahrip olan han şimdilerde ağıl olarak kullanılıyor. Yaşlı bir kadın her şeylerin bol olduğu sıralarda,saman yaptırmakta ve yaptırdığı samanları da nodalayarak saklamaktadır. Daha sonra büyük bir kuraklık olmuş ve kıtlık baş Daha Fazlasını Oku

Abacı, Kebeci, Ara Yerde Sen Neci ? Deyiminin Anlamı

“Abacı, kebeci, ara yerde sen neci?”deyiminin anlamı aslında kendi içerisinde dikkatli okunursa kolayca anlaşılabilinir.”sana da ne oluyor?“Tamam, abacı(Abadan  elbise diken terzi),kebeci(kepenek yapan,satan kişi) karışabilir de  sen neci oluyorsun” anlamında kullanılabilir.O zamanlarda bu  esnaflar çok para kazandıkları için halk arasında saygın kişiliklere sahiptiler… Daha Fazlasını Oku

” Karaman’ın Koyunu,Sonra Çıkar Oyunu…”Deyiminin Anlamı

Aşağıdaki anlattığımız efsane zamanla halk arasında deyim haline gelmiştir.Üç-dört farklı şekilde anlatılsa da bana göre  akla mantığa en uygun olan 2 efsaneyi size aktarmak istiyorum.

  • Karamanoğulları ve Osmanlı İmparatorluğu yıllarca savaşmışlardır. O devrin büyükleri toplanıp, “Bu kardeş kavgasını tatlılığa bağlıyalım” diye kara verip Karaman Beyi ile Osmanlı Beyi’ni Konya’ya çağırmışlar, her iki tarafın şikayetini dinlemişler. Sözü tatlıya getirip, her iki beye de, bir daha savaş yapmamaları için yemin ettirmişler. Karaman Beyi yemin ederken, elini koynununa götürerek: “Bu can burada kaldıkça, Osmanlı’yı kardeş bilip, kılıç çekmeyeceğime söz veriyorum” demiş. Fakat kurultaydan çıkan Karaman Beyi, kaftanının altından bir kuş çıkartıp salıvermiş ve “İşte can çıktı söz bitti” demiş. Bunu gören saraylı bir zat; “Karaman’ın koynu, sonra çıkar oyunu” der. Daha sonra bu deyim halk arasında “Karamanın Koyunu,sonra çıkar oyunu”şeklinde yayılmıştır.
  • Moğol ordusu  Konya’yı istila ettikten sonra, Karaman’ın üzerine yürüdüler. Karamanlılar basit bir harp hilesi düşündüler. Netice de Moğollar baskın yapacaklardı. Moğol ordusu Konya üzerinden Karadağ’a doğru ilerliyorlardı. O tarihte Karadağ ormanla kaplı idi. Karaman askerleri koyun postuna bürünerek, bir koyun sürüsünün arasına karıştılar. Sürü ile birlikte Moğol ordusuna doğru yaklaşmaya başladılar. Moğol ordusu, sürüyü gasbetmek, yiyip içmek için bir kaç koyun yakalayıp kestiler, kızarttılar ve içkiyle beraber yemeye başladılar. Tam sızdıkları sırada, koyun postuna bürünen Karaman askerleri üzerlerindeki postları atarak, Moğolların üzerlerine çullandılar. Bir yandan da ormanda gizlenmiş bulunan esas ordu, Moğollara hücum etti. Bütün Moğol ordusu orada yok edildi. Tek tük kaçıp kurulabilen Moğollar da etrafa bu deyimi yaydılar.

Artık dış görünüşüne bakıpta aldanan kişiler “Karamanın Koyunu,sonra çıkar oyunu…”demeden edemiyorlar .“Bir şeyin iyi ya da kötü olup olmadığı sonradan anlaşılır” şeklinde kullanımıda mevcuttur.

 

” Ağzına Tükürmek ” Deyiminin Anlamı

Eskiden yeni doğmuş çocuklar;halk tarafından ermiş kişilere veya itibar mertebesine ulaşmış olan büyük zatlara götürülerek,ağızlarına tükürtülürlerdi.

Ağza tükürmek deyimini anlamıBu yakın zamana kadar bir adet haline gelmiş ve halen uygulanmaktadır.Bu geleneğin bir küfür şeklinde algılanması yanlıştır.Çünkü bu geleneğin deyim haline gelmesindeki sebep kişinin kendisini yüksek mertebede görüp,karşıdakini küçük görmesidir.Eğer bir kişi size “ağzına tükürdüğüm”,”ağzına tüküreyim senin…” gibi konuşursa biliniz ki o kişi sizden daha üstün olduğunu söylemek istiyor. Niye diye soracak olursanız;cevabı gayet basit…

Siz bebek oluyorsunuz ve ağzınıza tüküren kişide sizden üstün bir kişi…  😀

Son olarak bu tükürtme geleneği artık günümüzde insanların hastalık bulaşma riskini göze alamadıkları için tükenmek üzere olduğunu tahmin ediyorum.Kısacası gelenekten deyim haline gelmiştir.

Ağza tükürmek=üstünlük sağlamak,üstün gözükmek gibi anlamlarla sıralanabilir.

“Eski Çamlar bardak oldu ” Deyiminin Anlamı

Aslında “Eski çamlar bardak oldu” deyimi bence yanlış bilgiye dayalı olarak “eski camlar” şeklinde söylenir.Bu biraz akla yatkın geliyorsa da eski camın bardak olmasının insana anlatabileceği bir ders bana göre yoktur.Fakat koskoca bir çam ağacının küçük ve basit bir bardak olmasından büyük ders alınabilir.Normalde eskiyen çam ağaçları kesildikten sonra arta kalan Daha Fazlasını Oku