Deyimler ve Deyimlerin Yazılış Kuralları

Deyimler ve Deyimlerin Yazılış Kuralları

Deyimler ve Deyimlerin Yazılış Kuralları

Deyimler ayrı yazılır ve sözcüklerin yerleri değiştirilmez. Çoğunlukla benzetme ve söz sanatları ile oluştukları için genel kural niteliği taşımazlar. En az iki kelimeden oluşurlar ve çoğunlukla sözcük anlamları haricinde ayrı bir anlam belirtirler.

Aşağıda verilen örneklerden açıklaması sitede yayımlananları link olarak işaretledim. Tıklayarak anlamlarına bakabilirsiniz. Bütün deyimler harf sırasına göre sıralama yapılmıştır. Linki verilmeyen deyimlerimizin  açıklamaları fırsat buldukça yapılacak ve konu içeriği aralıklarla güncellenecektir.

Deyimlerden Örnekler:

Altı Kaval üstü Şeşhane Deyiminin Anlamı

Altı Kaval üstü Şeşhane Deyiminin Anlamı

Altı Kaval üstü Şeşhane

Bu deyim halk arasında “Altı Kaval üstü Şişhane ” olarak ta kullanılmaktadır. Parçaları birbirine uymayan aparatlara veya giyim kuşamı uyumsuz kıyafetleri giyenlere “Altı kaval,Üstü Şeşhane” deyimi kullanılır. Türk Dil Kurumu  anlam olarak “giysilerini birbirine uygun düşüremeyen, yakıştıramayanlar için söylenen bir söz” diye belirtmektedir.

İstanbul’un ilçelerinden Şişhane’ye eskiden Şeşhane denilirdi. Kelime anlamına bakacak olursak ‘şeş‘ altı demektir. “hane” ise imalat yapılan işlerin sonuna her zaman getirilirdi. Kahvehane, dabakhane ,yemekhane gibi… Şeş (Altı) tüfek ve toplardaki yiv sayısını belirtmektedir. Yivsiz top ve tüfeklere içi düz olduğu için kaval tipi denilir ve bu toplarda toplarda sadece  gülle kullanırlardı.

Daha sonra ise yiv icat edilerek topların içine mermiler yerleştirildi. Bunun sonucu olarak yivlerin meydana getirdiği ivme sayesinde mermiler toplardan daha uzun mesafelere eriştiler. Kısacası bu yivli top ve tüfeklerde altı adet yiv bulunduğundan imal edilen yere de Şeşhane denilmiştir.

Söylenenlere göre, kaval tipi top ile yivli topu birleştirerek bir deneme yapılmak istenir. Etraftakiler her iki silahın birleştirilmesinin iyi olmayacağını söyleyerek uyumsuzluğu bu deyimle anlatırlar.

Günümüzde birbirine yakışmayan, parçalara, aparatlara, giyim kuşama “Altı kaval ,üstü şeşhane” deyimi sıklıkla kullanılır.

Hayvanlarla İlgili Atasözleri ve Deyimler

Hayvanlarla İlgili Atasözleri ve Deyimler

Hayvanlarla İlgili Atasözleri ve Deyimler

  • Aç at yol almaz, aç it av almaz. İş gördürülen kimselerden verim umuluyorsa onlar aç, yoksul ve zaruret içinde bırakılmamalı, her yönden tatmin edilmelidirler.
  • Aç ayı oynamaz. Kendisinden iş beklenilen kimseden emeğinin karşılığı esirgenmemelidir; insan ya da hayvan olsun, çalışan mutlaka doyurulmalıdır.
  • Aç kurt bile komşusunu dalamaz. Komşu hakkı çok yücedir. Komşuya hangi şartlarda olursa olsun, aç ya da zengin iyi davranılmalıdır. Çünkü toplumun dirlik ve düzenliği bir yönüyle buna bağlıdır.
  • Aç tavuk (düşünde) kendini buğday (arpa, darı) ambarında sanır (görür). Yoksulluk çeken, varlık yüzü görmeyen kişi sürekli ihtiyaç duyduğu şeylerin hasretini çeker; kendisini onları elde etme hayaline kaptırır, olmayacak düşler kurar.
  • Ağaca çıkan keçinin dala bakan oğlağı olur. Büyüklerin küçükler üzerinde büyük bir etkisi vardır. Çocuklar, çokluk büyüklerini örnek alırlar. Onlardan ne görürlerse onu yapmaya çalışırlar. Bu sebeple, anne-babanın çocuklar, büyüklerin de küçükler üzerindeki etkisi, eğitim açısından oldukça önemlidir.

    Devamını Oku…

Baldırı Çıplak Deyiminin Anlamı

Baldırı Çıplak Deyiminin Anlamı

Baldırı Çıplak Deyimi

Bu deyimi anlayabilmek için öncelikle “baldır” kelimesinin anlamını bilmek gerekir. Baldır, bacağın dizden ayak bileğine kadar olan ve incik olarak da bilinen vücudumuzun bir bölümüdür. “Baldırı çıplak” deyimi Türk dil Kurumu sözlüğünde, “ayak takımından, işsiz, serseri kimse” olarak tarif edilmektedir.

Halk arasında çok fazla malı mülkü, parası olmayan kişileri tarif ederken bu deyim azda olsa kullanılmaktadır. Ayrıca gereğinden fazla açık giyinen kadınlara da bu deyimin kullanıldığı görülmektedir.

Devamını Oku…

Toprak ile İlgili Deyim ve Atasözleri

Toprak ile İlgili Deyim ve Atasözleri

Toprak ile İlgili Deyim ve Atasözleri

  • Altın tutsa toprak olur. [Atasözü] Giriştiği işlerde büyük talihsizliklere uğrayan kimsenin durumunu anlatan bir söz.
  • Altına yapışsa elinde bakır kesilir. [Atasözü] Giriştiği işlerde büyük talihsizliklere uğrayan kimsenin durumunu anlatan bir söz (Yukardaki atasözü ile aynı anlamı taşır.)
  • Bir avuç toprak olmak[Deyim] Ölmek.
  • Gözünü toprak doyursun[Deyim] Kendinden olan veya kendisine verilen şey ne kadar çok olursa olsun, bununla yetinmeyenler için söylenen bir ilenme sözü.

Devamını Oku…

Ateş ile İlgili Deyim ve Atasözleri (44 Adet)

Ateş ile İlgili Deyim ve Atasözleri (45 Adet)

Ateş ile İlgili Deyim ve Atasözleri

  • Altın ateşte, insan mihnette belli olur [Atasözü] Altına benzeyen maddenin altın olup olmadığı ateşe dayanıklılık derecesi ile anlaşıldığı gibi bir kişinin değeri de sıkıntılara katlanma, zorlukları yenme ve benliğini koruma gücü ile ölçülür.
  • Ateş açmak [Deyim] Ateşli silahla mermi atmaya başlamak.
  • Ateş almaya mı geldin? [Deyim] Uğradığı yerden hemen gitmeye kalkan kimseye sitem olarak söylenen bir söz.

    Devamını Oku…

İçerisinde Su Geçen Deyim ve Atasözleri (196 adet)

İçerisinde Su Geçen Deyim ve Atasözleri (196 adet)

İçerisinde Su Geçen Deyim ve Atasözleri

  • Acı acıyı keser, su sancıyı[Atasözü] Bir güçlüğü yenmek için başka bir güç yola başvurulmalıdır.
  • Acıkan doymam sanır, susayan kanmam sanır[Atasözü] Bir şeyi uzun süre elde edemeyen kimse, daha sonra o şeyden ne kadar çok edinirse edinsin yine kendisine yetmeyeceği kanısında bulunur.
  • Acıkanın yanağından, susayanın dudağından belli olur[Atasözü] Bir insanın ne durumda olduğu yüzünden anlaşılır.
  • Aç ölmez gözü kararır, susuz ölmez benzi sararır[Atasözü] Yoksulluk insanı öldürmez ama türlü türlü üzüntü ve sıkıntı içinde yıpratır.
  • Aç susuz kalmak[Deyim] 1) yoksulluktan yaşayamayacak bir duruma gelmek; 2) yoksul bir duruma düşmek.

    Devamını Oku…

Akıl ile ilgili Deyim ve Atasözleri (58 Adet)

Akıl ile ilgili Deyim ve Atasözleri (58 Adet)

Akıl ile ilgili Deyim ve Atasözleri

  • Acıklı başta akıl olmaz(Atasözü) Büyük sıkıntılar içinde bulunanlar mantık dışı işler yapabilirler.
  • Ahmak iti yol kocatır(Atasözü) İyice düşünülmeden, tasarlanmadan yapılmaya çalışılan iş sırasında birçok sorun ortaya çıkar ve kolay bir iş bile zorlaşır.
  • Akçe akıl öğretir, don yürüyüş(Atasözü) İmkânların fazlalığı insanların iyi işler yapmasını kolaylaştırır.
  • Akıl adama sermayedir(Atasözü) Bir kimsenin giriştiği işlerde en büyük yardımcısı aklıdır.
  • Akıl akıl, gel çengele takıl(Atasözü) Bir sorunun nasıl çözümleneceğini düşünememe durumunda söylenen bir söz.
  • Devamını Oku…

Bit ile İlgili Deyim ve Atasözleri

Bit Hakkında Bilgi

Bit ile İlgili Deyim ve Atasözleri

  • İşi olmayan iş bulur; işten ayrılıp bit bakar.(Atasözü)
  • Bit kadar.(Deyim)
  • Çalışmayan et yemeyeydi de bit yiyeydi.(Atasözü)
  • Emek vermeyen, itten beter, it hatta bitten beterdir.(Atasözü)
  • Kötüden it iyi, sirkeden bit iyi.(Atasözü)
  • İt öcünü turnadan alır; bit pireden.(Atasözü)
  • İtten parlaklık çıkmaz, bitten çarıklık deri.(Atasözü)
  • İt, itin ortağı bit.(Atasözü)
  • İt koşar, diye bit koşar.(Atasözü)
  • Çocuğun şımarığı, bitin sirkesi.(Atasözü)
  • Bilmeyene bit öldürmek zordur.(Atasözü)
  • Bitten sirkeden çıkmak.(Deyim)
  • At koşayım der, it koşar, it koşayım der bit koşar.(Atasözü)
  • Bit de olsa koruyucudur.(Atasözü)
  • Enik büyür it olur ,yavşak büyür bit olur. (Atasözü)

    Devamını Oku…

Zengin ile İlgili Deyim ve Atasözleri

Zengin ile İlgili Deyim ve Atasözleri

Zengin 

  • Ahiretini yapmak (zenginleştirmek)(Deyim) Hayır işleri yaparak sevap kazanmak.
  • Fukaranın tavuğu, zenginin atı kıymetli olur(Atasözü) Yoksul geçimini, varlıklı keyfini düşünür.
  • Malını yemesini bilmeyen zengin, her gün züğürttür(Atasözü) Züğürt, yokluk içinde bulunduğundan yiyemez, varlık içinde olduğu hâlde yiyemeyen de bunun gibidir.
  • Rağbet güzel ile zenginedir(Atasözü) Güzellerle zenginler her zaman itibarlıdırlar.
  • Zengin arabasını dağdan aşırır, fakir düz ovada yolunu şaşırır(Atasözü) Zengin, para gücüyle güçlükleri yenerken yoksul, parasızlık yüzünden en kolay işi bile başaramaz.

    Devamını Oku…

1 2 3