Altın-Küskü
Kögüdey-Mergen Altay’a döndükten sonra evlenmek istediğini babası Maaday-Kara’ya söyledi. Maaday-Kara ona Ay Kağan’ın kızı Altın-Küskü’yü önerdi. Kögüdey-Mergen, Altın-Küskü’yü istemek için Ay Kağan’ın ülkesine doğru yola çıktı. Yolculuğu sırasında kendisine tıpatıp benzeyen altı bahadırla karşılaştı. Bu altı bahadır da onunla birlikte Ay Kağan’ın ülkesine gitti.
Ay Kağan’ın Sınamaları
Ay Kağan, kızını hangi bahadırın alacağını belirlemek için çeşitli sınamalar düzenledi. İlk sınamada uzak dağların ve ırmakların ötesindeki demir dağın yamacından kara kum getirilmesi gerekiyordu. Hep-Sıçrar adlı bahadır görevi üstlendi. Yetmiş dağı ve yetmiş ırmağı aşarak kara kumu aldı. Ancak dönüş yolunda Erlik Bey’in kızı Cebelek, yaşlı kadın kılığında karşısına çıktı. Onu kandırarak içki içirdi. Hep-Sıçrar yere yığıldı. Cebelek onun kulağını altın sırlı bir kâseyle kapattı. Tam o sırada Kaz-Vuran adlı bahadır yardımına yetişti. Attığı ok, kulağındaki altın kabı parçaladı. Hep-Sıçrar kendine geldi ve kara kumu Ay Kağan’ın önüne getirdi.
İkinci sınamada ise çok uzak bir hedef vardı. Dokuz köşeli ölümsüz dağın tepesine bir altın parmak ve üzerine bir çuvaldız konuldu. Bahadırların görevi, attıkları okla çuvaldızın ortasından geçerek altın parmağı kesmekti. Birçok bahadır bunu başaramadı. Sıra Kögüdey-Mergen’e geldi. Yüz çentikli demir yayını gerdi. Oku fırlattı. Ok çuvaldızın tam ortasından geçti ve altın parmağı kesti.
Üçüncü sınamada ise dokuz köşeli heybetli bir kaya ile yedi köşeli kara kaya vardı. Bu kayaları parçalayacak bahadır Altın-Küskü’yü almaya hak kazanacaktı. Bahadırlar kayaları parçalamayı başaramadı. Sonunda Kögüdey-Mergen bütün gücüyle tekmeledi. Kayalar parçalandı. Kögüdey-Mergen üç sınamayı da kazanmıştı. Fakat Altın-Küskü ortadan kayboldu. Kögüdey-Mergen onun peşine düştü.
Kara Dağın İçindeki Dünya
Kögüdey-Mergen’in karşısına dokuz köşeli kara bir dağ çıktı. Dağın içine girebilmek için ağır dökme demir tokmağıyla yedi gün boyunca dağı dövdü. Sonunda dağın ortasında bir geçit açıldı. Kögüdey-Mergen ve atı sinek biçimine girerek bu geçitten içeri girdi. Dağın içinde Altın-Küskü’nün izini aradı. Burada Kara-Taacı yeniden ortaya çıktı. Altın-Küskü’yü kaçırmış ve onun yerine geçerek Kögüdey-Mergen’i kandırmaya çalışmıştı. Ancak Kögüdey-Mergen’in atı gerçeği fark etti. Böylece Kara-Taacı’nın oyunu bozuldu ve gerçek Altın-Küskü bulundu.
Fakat Ay Kağan’ın Kögüdey-Mergen’den istediği görevler henüz bitmemişti.
Altın Kanat
Ay Kağan, Kögüdey-Mergen’den yeryüzünü taşıyan iki balinadan birinin altın kanadını getirmesini istedi. Kögüdey-Mergen denize gitti. Altın balık biçimine girerek suya daldı. Balinayla yedi gün mücadele etti. Sonunda balina ona altın kanadı verdi. Ayrıca alt kaburga kemiklerinden birini de verdi. Kögüdey-Mergen kemiği yedi ve gücü arttı. Fakat altın kanadı Ay Kağan’ın ülkesine götürdüğünde Ay ve Güneş yedi gün boyunca karardı. Sürülerin düzeni bozuldu, halk korkuya kapıldı. Bunun üzerine Ay Kağan altın kanadın geri götürülmesini istedi. Kögüdey-Mergen kanadı geri götürdü.
Kara Dağ’daki Ayı
Ay Kağan bu kez Kögüdey-Mergen’den Kara Dağ’da yaşayan iki erkek ayıdan birini yakalayıp getirmesini istedi. Kögüdey-Mergen Kara Dağ’a gitti. Ağır tokmağıyla Kara Dağ’ı yedi gün boyunca dövdü. Dağın içinde bir delik açıldı. Kögüdey-Mergen içeri girerek ayılardan birini yakaladı ve Ay Kağan’ın huzuruna getirdi. Fakat ayı Ay Kağan’ın sürülerini ve halkını korkuttu. Ay Kağan bu kez ayının yeniden Kara Dağ’a götürülmesini istedi. Kögüdey-Mergen ayıyı yerine bıraktı. Ayı ona iki alt kaburga kemiği verdi. Kögüdey-Mergen bu kemikleri yedi. Böylece gücü daha da arttı. Artık Altın-Küskü’yü alıp Altay’a dönmesinin önünde engel kalmamıştı.
Altın-Küskü ile Dönüş
Kögüdey-Mergen ve Altın-Küskü birlikte Altay’a doğru yola çıktı. Dönüş sırasında çeşitli biçimlere girdiler. Altın-Küskü kelebeğe, Kögüdey-Mergen ise mavi bir kuşa dönüştü. Daha sonra Altın-Küskü balık, Kögüdey-Mergen ise su samuru oldu. Sonunda yeniden kendi biçimlerine döndüler. Altay’a ulaştıklarında büyük bir şölen düzenlendi. Kögüdey-Mergen ile Altın-Küskü evlendi.
Bay-Terek’in Eğilişi
Bir süre sonra Altay’da kötü bir işaret ortaya çıktı. Bay-Terek ağacı batıya doğru eğildi. Kögüdey-Mergen bunun yaklaşan bir felaketin habercisi olduğunu anladı. Çok geçmeden acı haber geldi: Maaday-Kara ile Altın-Targa ölmüştü. Kögüdey-Mergen anne ve babasını yeniden hayata döndürmeye çalıştı. Fakat başarılı olamadı. Bunun üzerine Erlik Bey’in bulunduğu yeraltı dünyasına inmeye karar verdi.
Yeraltı Dünyasına Yolculuk
Kögüdey-Mergen atını hazırladı. Atını ters eyerledi ve yeraltına doğru yola çıktı. Yeraltında bambaşka bir dünya gördü. Burada kötülük yapan insanların cezalandırıldığı karanlık bir düzen vardı. Sonunda Erlik Bey’in karşısına çıktı. Kögüdey-Mergen Erlik Bey’i yakalayıp yere düşürdü ve zincirledi. Ardından okunu fırlatarak Erlik Bey’in adamlarını öldürdü. Sonra Erlik Bey’i yakarak bir daha dirilemeyecek hâle getirdi. Ancak yeraltındaki işi henüz bitmemişti. Çünkü burada bulunan insanların hepsi aynı durumda değildi. Kötülük yapanları yeraltında bıraktı. Masum olanları ise kurtarmaya karar verdi.
Yeraltından Çıkış
Kögüdey-Mergen yeraltındaki insanları kurtarmak için yayını eline aldı. Güçlü okunu yayına yerleştirerek yeraltının üstüne doğru fırlattı. Ok, dokuz katlı yeraltının tavanını delip geçti. Ay’ın ve Güneş’in ışığı karanlık dünyaya ulaştı. Kögüdey-Mergen masum insanları bu yoldan yeryüzüne çıkardı. Sonunda Altay’a döndü. Yurdu yeniden canlanmıştı. Sürüler çoğalmış, halk yeniden huzur içinde yaşamaya başlamıştı. Kögüdey-Mergen halkına ayın ve Güneş’in aydınlattığı Altay’da huzur içinde yaşamalarını söyledi. Fakat kendisinin yeryüzündeki görevi tamamlanmıştı.
Gökyüzüne Yükseliş
Kögüdey-Mergen Altay halkına son kez seslendi. Onlara yurtlarında huzur içinde yaşamalarını söyledi. Sonra: “Ben gökyüzüne çıkacağım, halkın yaşamına göz kulak olacağım.” dedi. Kögüdey-Mergen, eşi Altın-Küskü ile birlikte gökyüzüne yükseldi. Onunla birlikte Ay Kağan’ın ülkesine giden altı bahadır da gökyüzündeki yerini aldı. Böylece Kögüdey-Mergen ve altı bahadır, gökyüzünde Yedi Kağan olarak görülen yıldızlara dönüştü. Altın-Küskü ise Kutup Yıldızı oldu.
Böylece Maaday-Kara’nın oğlu Kögüdey-Mergen’in yeryüzündeki yolculuğu sona erdi. Bir zamanlar Kara-Kula’nın yıkıma uğrattığı Altay yeniden huzura kavuştu. Kögüdey-Mergen ise artık gökyüzünden Altay halkını gözeten bir varlık olarak yaşamaya devam etti. Maaday-Kara Destanı böylece yeryüzü, yeraltı ve gökyüzünü birbirine bağlayan büyük bir anlatıyla sona erer.
Kerim Yarınıneli / KerimUsta.com
Kaynaklar
- Kalkin, Aleksey Grigoryeviç; Surazakov, S. S., *Маадай-Кара: Алтайский героический эпос*. Moskova: Наука, 1973.
- Bekki, Salahaddin**, *Maaday-Kara Altay Kahramanlık Destanı. İstanbul: Ötüken Neşriyat, 2020.
- Gürsoy-Naskali, Emine**, *Altay Destanı Maaday Kara. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 1999.
📺 Bu konuyla ilgili videomu aşağıda bulabilirsiniz. Kanalıma abone olursanız size hiçbir zararı olmaz, aksine yeni videolardan haberdar olursunuz.
