Hayat Ağacını Arayan Adam Hikâyesinin Anlamı
Bir zamanlar, Hindistan’da ölümsüzlüğün sırrını taşıdığı söylenen bir ağaçtan söz edilirmiş. Rivayete göre bu ağacın meyvesini yiyen insan yaşlanmaz, ölüm yüzü görmezmiş. Bu söylenti dilden dile yayılırken hayat ağacını bulup ölümsüzlüğe kavuşmak isteyenlerin merakı da giderek artarmış.
Günün birinde bu söylenti bir padişahın kulağına ulaşmış. Hayat ağacını bulmaya karar veren padişah, bilgili adamlarından birini huzuruna çağırmış ve ona ağacı bulup getirmesini emretmiş.
Ölümsüzlük Ağacının Peşinde
Padişahın emrini alan adam, hayat ağacını bulma umuduyla Hindistan’a doğru yola çıkmış. Ülkeye vardığında karşılaştığı herkese bu ağacı sormaya başlamış. Ancak kimse onun ne aradığını anlayamamış. Kimi onu deli sanıp gülmüş, kimi de arayışını tuhaf bularak onunla alay etmiş.
Bazıları onunla açıkça alay etmekle kalmamış, ona kötü davranmış, hatta dövmüş. Bazılarıysa sahte bir saygıyla yaklaşarak alaylarını gizlemiş ve şöyle demiş:
“Senin gibi akıllı ve bilgili bir insan, durup dururken böyle bir ağacı aramaz. Demek ki bildiğin bir şey var. Belki de bu arayışın ardında bizim bilmediğimiz bir hakikat yatıyordur!”
Oysa bu sözlerin ardında gerçek bir merak değil, gizli bir alay varmış. Adam, insanların kendisini anlamaya çalışmak yerine arayışını küçümsediğini zamanla fark etmeye başlamış.
Yine de bazıları ona uzak diyarlardaki geniş ormanlardan söz etmiş, dalları gökyüzüne uzanan devasa bir ağacın oralarda bulunduğunu söylemiş. Adam, duyduğu her haberi umutla karşılamış ve yeniden yola koyulmuş. Padişah da arayışını sürdürebilmesi için ona para göndermeye devam etmiş.
Yıllar böyle geçip gitmiş. Adam, hayat ağacını bulma umuduyla diyar diyar dolaşmış; duyduğu her haberi umutla karşılayıp ağacın izini sürmüş. Ancak bütün çabalarına rağmen aradığını bulamamış. Başlangıçta onu ayakta tutan umut, zamanla yerini yorgunluğa ve hayal kırıklığına bırakmış.
Umudunu Kaybeden Yolcu
Sonunda arayışından umudunu kesen adam, gözyaşları içinde memleketine dönmeye karar vermiş. Yol üzerinde, bilgeliğiyle tanınan bir şeyhin tekkesine uğramış. Belki şeyhin duası kendisine iyi gelir, belki de yaşadığı sıkıntıya bir çare bulur diye düşünmüş.
Tekkeye vardığında şeyhin huzuruna çıkmış ve yıllardır başından geçenleri anlatmış. Hayat ağacını bulmak için diyar diyar dolaştığını, karşılaştığı herkese onu sorduğunu, fakat bütün çabalarına rağmen aradığı ağacı bulamadığını söylemiş.
Şeyh, adamı dikkatle dinledikten sonra ona şöyle sormuş:
“Ümitsizliğe düşmüş olsan da anlat bakalım. Aradığın nedir? Neye ulaşmak istiyorsun?”
Adam, duyduğu rivayeti anlatmış. Bu ağacın meyvesini yiyen kişinin yaşlanmayacağını, ölmeyeceğini ve ölümsüzlüğe kavuşacağını söylemiş.
Ağacın Sırrı
Şeyh, adamın anlattıklarını dinledikten sonra gülümseyerek şöyle demiş:
“Ey saf insan! Senin aradığın ağaç, ilim sahibindeki ilimdir. Onun değeri ve anlamı öylesine büyüktür ki onu yalnızca bir ağaç olarak anlatmak yetmez. O, hayat suyuyla dolu engin bir deniz gibidir. En aşağı özelliği bile sahibine ebedî bir hayat bağışlamasıdır.
Sen dış görünüşe aldanmış, bu yüzden yolunu kaybetmişsin. Aradığın şeyin gerçek anlamını gözden kaçırıyorsun. O hakikate kimi zaman ağaç, kimi zaman güneş; bazen deniz, bazen de bulut derler. Çünkü hakikat, farklı adlarla anılsa da sayısız biçimde kendini gösterir.
Unutma ki bir varlığın birçok adı ve farklı yönü olabilir. Bir insan senin baban olurken başka birinin oğludur. Kişi aynı kişidir; ancak insanların onunla olan ilişkileri değiştikçe ona bakışları da değişir. Onu yalnızca bir yönüyle tanıyan, diğer yönlerini göremez ve bütünüyle kavrayamaz.
Bir insan, kendisine kötülük ettiği kişinin gözünde düşman, iyilik ettiği kişinin gözünde ise dost olabilir. Oysa her ikisinin de sözünü ettiği aynı insandır. Değişen insanın kendisi değil, başkalarının ona bakışıdır. İşte bu yüzden bir varlığı yalnızca tek bir yönüyle tanımak, onun bütününü kavramaya yetmez.
Sen de bir isme bağlanıp ‘Doğru ad budur!’ diye ısrar edersen hakikati bulamaz, sonunda umutsuzluğa düşersin. Öyleyse neden yalnızca ağacın adına takılıp kalıyorsun? İsimlerin ötesine geç, onun taşıdığı anlamı ve özellikleri kavramaya çalış. Çünkü seni hakikate ulaştıracak olan, yalnızca bir adı bilmek değil, o adın ardında yatan gerçeği anlayabilmektir.”
İsimlerden Hakikate
Şeyhin sözleri, adamın yıllardır sürdürdüğü arayışa bambaşka bir anlam kazandırmış. Adam, hayat ağacını uzak diyarlarda ararken onun ardındaki hakikati gözden kaçırdığını anlamaya başlamış. Aradığı şeyin yalnızca bir isimden ibaret olmadığını, asıl önemli olanın o ismin işaret ettiği anlamı kavramak olduğunu fark etmiş.
Mevlânâ’nın bu hikâyede üzerinde durduğu düşünce, insanların çoğu zaman isimlere takılıp kalarak anlamı gözden kaçırmalarıdır. İnsanlar farklı adlar ve tanımlar üzerinde tartışırken aynı hakikate işaret ettiklerini fark etmeyebilirler. Oysa isimlerin ötesine geçip asıl manayı kavradıklarında anlaşmazlıkları aşmaları ve birbirlerini daha iyi anlamaları mümkün olur.
Çünkü hakikati bulmak, yalnızca bir ismi öğrenmek değil, o ismin işaret ettiği anlamı kavramaktır.
Kerim Yarınıneli / KerimUsta.com
Kaynak
Mesnevî-i Şerîf Tercümesi, II. Cilt, 3501–3810. beyitler – Semazen
Not: Bu yazı, Veled Çelebi İzbudak tercümesindeki 3640–3680. beyitlerden hareketle günümüz Türkçesinde sadeleştirilip hikâyeleştirilmiştir.
📺 Bu konuyla ilgili videomu aşağıda bulabilirsiniz. Kanalıma abone olursanız size hiçbir zararı olmaz, aksine yeni videolardan haberdar olursunuz.
