İnsanoğlu var olduğundan beri sevinçleriyle olduğu kadar dertleriyle de yaşamıştır. Hayatın inişleri çıkışları karşısında halk, yaşadığı deneyimleri kısa ve özlü sözlerle ifade etmiştir. Atasözleri ve deyimler, toplumun ortak hafızasında dert, sıkıntı, aşk ve geçim gibi konulara dair yüzyılların birikimini yansıtır. Bu sözler hem ders verici hem de insanın gönlünü ferahlatıcı niteliktedir.
Dert İle İlgili Atasözleri
- Kurt ağacı nasıl içten içe kemirirse dert de insanı içten içe yer bitirir (İnsan, derdiyle içten içe tükenir.)
- Allah sevdiğine dert verir (Tanrı, derdin kendisinden geldiğine inanarak yakınmayanları ödüllendireceği için sevdiğine dert verir.)
- Aşk ağlatır, dert söyletir (Âşığın yüreği yaralıdır ve ağlar; derdi olan da herkese derdini anlatır.)
- Borç uzayınca kalır, dert uzayınca alır (Borç ödenmezse unutulur; dert uzun sürerse ölüme yol açar.)
- Dert ağlatır, aşk söyletir (Derdi olan acı çeker, âşık olan duygularını dışa vurur.)
- Dert, çekene göredir (Bir derdin ağırlığı, onu yaşayanın etkilenme derecesine bağlıdır.)
- Dert gider amma yeri boş kalmaz (Bir dertten kurtulan insanın yerine başka bir derdi çıkar.)
- Dert gitmez, değişir (İnsanın derdi biterse yerine mutlaka başka bir dert gelir.)
- Dertsiz baş (kul) olmaz (Herkesin az çok bir derdi vardır.)
- Dertsiz baş terkide gerek (İnsan ancak ölünce dertten kurtulur.)
- Mart ayı dert ayı (Mart ayında havaların değişkenliği yüzünden insan kolayca hasta olur.)
- Mart çıkmadıkça dert çıkmaz (Kış hastalıkları mart bitmeden sona ermez.)
- Olan dört bağlar, olmayan dert bağlar (Zengin rahat yaşar; fakir yoksulluğun acısını çeker.)
Dert İle İlgili Deyimler
- Başına dert açmak (Kendi kendini kötü ve zor bir duruma düşürmek.)
- Derde (dertlere) düşmek (Sorunla karşılaşmak; mec. hastalanmak.)
- Dert anlatmak (Derdini dökmek, başkasına sıkıntısını aktarmak.)
- Dert değil (Önemsemeye, üzülmeye değmez bir şey.)
- Dert eğirmek (İçinden çıkılması güç bir sorunla uğraşmak.)
- Dert etmek (edinmek) (Bir şeyi üzüntü konusu yapmak.)
- Dert olmak (kesilmek) (Bir kimse veya olayın sıkıntı vermesi.)
- Dert yanmak (Derdini sızlanarak anlatmak.)
- Dertsiz başını derde sokmak (Bir derdi yokken gereksiz yere üzüntüye sebep olacak bir işe girişmek.)
- Elleri (ellerin) dert görmesin (“Ellerine sağlık” anlamında kullanılan iyi dilek sözü.)
- İçine dert olmak (Bir şeyi yapamamanın verdiği üzüntüyü yaşamak.)
- Kendine dert etmek (Bir şeyi kendisine üzüntü konusu yapmak.)
- Yüreğine dert olmak (Bir davranışın sonradan sürekli bir üzüntü kaynağı hâline gelmesi.)
Unutmamak gerekir ki atasözleri ve deyimler yalnızca dile ait süsler değildir; aynı zamanda yol göstericidir. Bu sözleri dikkate almak, dertler karşısında sabırlı ve umutlu olmayı; hayatın zorluklarını daha kolay göğüslemeyi öğretir. Siz de yaşadığınız sıkıntılarda bu özlü sözlerden güç alın, unutmayın ki “dertsiz baş terkide gerek.”
Kerim Yarınıneli / KerimUsta.com
