Selimî’nin Şiirlerinden Hareketle Dünya, İktidar ve Gönül
Yavuz Sultan Selim, Osmanlı tarihinin askerî ve siyasî yönü en çok öne çıkan hükümdarlarından biridir. Ancak onun düşünce dünyasını anlamak için yalnızca tarih kitaplarına değil, Selimî mahlasıyla kaleme aldığı şiirlere de bakmak gerekir. Yavuz Sultan Selim, şiirlerinde Selimî mahlasını kullanmış; bu şiirler daha sonra Selimî Divanı adıyla bir araya getirilmiştir. Selimî mahlasıyla yazdığı şiirler, onun iç dünyasında iktidar, dünya ve maneviyat hakkında derin bir muhasebe bulunduğunu gösterir.
Aşağıda yer alan beyitler, Selimî’nin şiirlerinden seçilmiş; her beyitin altına, şiirin işaret ettiği anlam çerçevesinde kısa değerlendirmeler eklenmiştir.
Kerim Yarınıneli / KerimUsta.com
İktidar ve Dünya Anlayışı
Pâdişâh-ı âlem olmak bir kuru kavga imiş
Bir velîye bende olmak cümleden a‘lâ imiş
“Selimî’ye göre padişahlık, başlı başına mutlak bir üstünlük değildir. Asıl değer, manevî olgunluğa erişmiş bir velîye yönelmek ve ona gönülden bağlanabilmektir.”
Dünya Hayatının Geçiciliği
Ey gönül, bir dem bu fânî cihâna aldanma
Âkıbet terk eyleyip gitmek gerek bu hâneden
“Bu beyitte dünya, geçici bir konaklama yeri olarak görülür. Selimî, insanın kalıcı olanı unutarak geçici olana bağlanmaması gerektiğini hatırlatır.”
Saltanat ve Kader Bilinci
Devlet ü saltanat Hakk’ın ihsânıdır
Kula düşen şükürdür, kibir değildir
“İktidarın insanın kendi kudretinden değil, ilâhî takdirden kaynaklandığı vurgulanır. Bu anlayış, güç sahibini tevazuya çağıran bir kader bilincini yansıtır.”
Tevazu ve Hakiki Bilgi
İlim bir kîl ü kâl imiş ancak
İrfân ise gönülde hâl imiş
“Bilginin yalnızca sözde kalması yeterli görülmez. Asıl değer, insanın ahlâkına ve hâline yansıyan irfandadır.”
Gönül ve Sorumluluk
Ey gönül, Hakk’a dayan, halka minnet eyleme
“İnsan, yönünü yaratıcıya çevirmeli; beklentisini ve umudunu başkalarına bağlamamalıdır.”
Güç Karşısında Nefis
Nefse uyma ki seni yoldan çıkarır
Nice sultanı bu yolda harap eder
“Nefis, yalnızca sıradan insanlar için değil; iktidar sahipleri için de ciddi bir tehlike olarak görülür.”
Adalet Anlayışı
Adl ile durur cihân, zulm ile yıkılır
Bir anlık zulüm, devleti tüketir
“Devletin ayakta kalmasının temel şartı adalettir. Zulüm ise, geçici güç sağlasa bile yıkımı beraberinde getirir.”
Peygamber Sevgisi
Güneş, Mustafa’nın yüzünün bir aksi imiş
Âlem O’nun nûruyla mânâ bulur imiş
“Hz. Peygamber sevgisi, varlığın anlamını belirleyen merkezî bir unsur olarak dile getirilir.”
Fanilik ve Ölüm Bilinci
Ne taç kalır ne taht, vakti gelince
Bir kefen yeter insana son menzilde
“Ölüm karşısında makamların ve unvanların bir anlamı olmadığı hatırlatılır.”
Kul Olma Bilinci
Kulluk gerek sultâna dahi her nefeste
Kul olmayanın işi bozulur devlette
“Padişah da dâhil olmak üzere herkesin kulluk şuurunu koruması gerektiği vurgulanır.”
Zafer ve Şükür Dengesi
Zafer bize değil, lütuf Hakk’adır
Şükürsüz sevinç, gizli bir tuzaktır
“Askerî ve siyasî başarıların insana ait mutlak kazanımlar olmadığı, şükürle anlam kazandığı ifade edilir.”
Sabır ve Çile
Rahat isteyen bu yola girmesin
Çile çekmeyen maksûda ermesin
“Hem dünya hem de maneviyat yolunun çile ve sabırla örülü olduğu kabul edilir.”
Halk ve Emanet Bilinci
Halk, padişaha Hakk’ın emânetidir
Emanete hıyânet, devleti çürütür
“Halk, yönetilecek bir kitle değil; korunması gereken bir emanet olarak görülür.”
Dünya Malı ve Kanaat
Mal ile dolmaz gönül hazînesi
Kanaattir kulun gerçek zengini
“Maddî zenginliğin değil, kanaatin gerçek huzuru sağladığı vurgulanır.”
Yalnızlık ve İç Hesaplaşma
Gece olur, sultan da yalnız kalır
Taht susar, vicdan dile gelir
“İktidarın ardındaki yalnızlık ve vicdan muhasebesi sezdirilir.”
Dua ve Yöneliş
Ne kılıç kurtarır kulu ne asker
Dua ile ayakta durur sefer
“Maddî gücün ötesinde manevî yönelişin belirleyici olduğu ifade edilir.”
Sonuç
Selimî’nin şiirleri, Yavuz Sultan Selim’in yalnızca fetihleriyle değil, iç dünyasıyla da anlaşılması gerektiğini gösterir. Bu beyitlerde iktidara mesafe, dünyaya karşı temkin ve manevî olgunluğa yöneliş ortak bir çizgi hâlinde karşımıza çıkar.
Not: Bu yazıda yer alan değerlendirmeler, Selimî mahlasıyla yazılmış şiirlerden hareketle yapılan tematik okumalardır. Metindeki ifadeler, doğrudan tarihî söz olarak değerlendirilmemelidir.
Şiir Kaynağı
Selimî Divanı ve Yavuz Sultan Selim’e nispet edilen divan nüshaları.
