Preveze Zaferi ile Akdeniz’in Türk Gölü Oluşu
28 Eylül 1538 tarihi, Akdeniz’in kaderini değiştiren büyük bir deniz mücadelesine sahne oldu. Preveze Deniz Zaferi, Osmanlı İmparatorluğu’nun denizlerdeki üstünlüğünü kesinleştiren ve Avrupa’nın birleşik gücüne karşı kazanılmış eşsiz bir başarı olarak tarihe geçti. Bu zafer, yalnızca sayısal üstünlüğe karşı kazanılmış bir askeri başarı değil; aynı zamanda strateji, manevra kabiliyeti ve denizcilik dehasının parlak bir örneğiydi. O dönemde Osmanlı tahtında Kanuni Sultan Süleyman bulunuyordu.
Barbaros Hayreddin Paşa
Zaferin mimarı Barbaros Hayreddin Paşa, Osmanlı denizciliğinin en büyük isimlerinden biridir. Asıl adı Hızır olan bu büyük komutan, 1478 yılı civarında Midilli’de doğdu. Batılılar, ağabeyi Oruç’un kızıl sakalından dolayı ona “Barbarossa” adını vermiş, bu unvan daha sonra Hızır için de kullanılmaya başlanmıştı. Yavuz Sultan Selim ise ona “Hayreddin” (dinin hayırlısı) lakabını vermiştir.
Gençliğinde ticaretle uğraşan Hızır Reis, ağabeyi Oruç’un Rodos şövalyelerinden kurtulmasından sonra denizciliğe yöneldi. İspanyollar’ın Endülüs Müslümanlarına ve Yahudilere uyguladığı zulümlere karşı çıkarak, Kuzey Afrika kıyılarında faaliyet göstermeye başladı. Zamanla güçlenerek Cerbe Adası’nı üs edindiler ve kısa sürede Akdeniz’in en önemli deniz güçlerinden biri oldular. Daha sonra Osmanlı’nın hizmetine girerek Kaptan-ı Derya unvanını aldı. Böylece Preveze Deniz Savaşı’nın başkomutanı da Barbaros Hayreddin Paşa oldu.
Osmanlı Hizmetine Girişi
1515’te Osmanlı himayesine girmek için Yavuz Sultan Selim’e elçi gönderen Barbaros kardeşler, 1519’da resmen Osmanlı hizmetine girdiler. Cezayir’i Osmanlı topraklarına katan Oruç Reis’in şehit düşmesinden sonra, Hızır Reis tek başına mücadeleye devam etti. Yavuz Sultan Selim tarafından “Hayreddin” unvanıyla onurlandırıldı ve Cezayir Beylerbeyi olarak atandı.
1533’te Kanuni Sultan Süleyman tarafından İstanbul’a çağrılan Barbaros, Kaptan-ı Derya (Osmanlı Donanması’nın başkomutanı) görevine getirildi. Artık Osmanlı deniz gücü onun komutasında Akdeniz’in kaderini belirleyecekti.
Preveze’ye Giden Yol
Barbaros, 1537’de Korfu kuşatmasına katıldı. Kuşatmanın başarısız olmasının ardından Venedik adalarını hedef aldı. 1538 baharında Ege’de seferlere çıkarak toplamda 28 ada ve iki kaleyi Osmanlı idaresine kattı. Bu durum Venedik’in Doğu Akdeniz’deki hakimiyetini ciddi biçimde sarstı.
Bunun üzerine Papa III. Paolo’nun öncülüğünde büyük bir Haçlı İttifakı kuruldu. İspanya, Venedik, Papalık, Ceneviz ve Malta’nın birleşmesiyle oluşturulan donanma, Andrea Doria’nın komutasındaydı. Yaklaşık 230 gemiden oluşan bu dev filo, 55.000 asker taşıyordu. Osmanlı donanması ise Barbaros’un komutasında 122 gemi ve 20.000 askerle çok daha mütevazı bir güçtü.
Preveze Deniz Savaşı
İki donanma Preveze açıklarında karşılaştığında, Haçlı ittifakı sayıca büyük üstünlüğe sahipti. Ancak Barbaros, bu dezavantajı zekice bir stratejiyle avantaja dönüştürdü. Donanmasını Preveze Körfezi’nin dar sularına yerleştirerek düşmanın manevra kabiliyetini kısıtladı. Gemilerini hilal düzeninde konuşlandırarak topçu ateşini en verimli şekilde kullanmayı planladı.
Muharebe sırasında rüzgarın yön değiştirmesi Osmanlı donanması lehine oldu. Hafif ve çevik Osmanlı kadırgaları, ağır Haçlı gemilerine üstünlük sağladı. Andrea Doria’nın hatalı manevraları ve müttefik donanmalar arasındaki koordinasyon eksikliği, yenilgiyi hızlandırdı.
Beş saat süren çarpışmaların sonunda Haçlı donanması büyük kayıplar vererek geri çekilmek zorunda kaldı. Müttefikler 128 gemi kaybederken, 10.000’den fazla asker öldü veya esir düştü. Osmanlı donanmasının kaybı ise oldukça sınırlıydı: 400 şehit ve hiçbir gemi kaybı yaşanmadı. Bu sonuçlar, tarihe “Preveze Deniz Savaşı sonuçları” olarak geçti.
Zaferin Sonuçları
- Askeri Sonuçlar: Haçlı donanması büyük bir yıkıma uğradı, Osmanlı donanması güçlü şekilde ayakta kaldı.
- Stratejik Sonuçlar: Akdeniz’de kesin Osmanlı hakimiyeti sağlandı. Haçlı ittifakı dağıldı ve bir daha bu büyüklükte birleşik filo kuramadı.
- Ekonomik Etkiler: Akdeniz ticaret yolları Osmanlı kontrolüne geçti, devlet önemli gelirler elde etti.
Preveze Zaferi, Osmanlı denizciliğinin altın çağının başlangıcı oldu. Barbaros Hayreddin Paşa, bu zaferle dünya tarihinin en büyük deniz komutanları arasındaki yerini sağlamlaştırdı. Zafer, Osmanlı İmparatorluğu’nun bir kara devleti olmanın ötesine geçip deniz imparatorluğu kimliği kazanmasının da simgesi haline geldi. Preveze, günümüzde Yunanistan sınırları içinde Epir bölgesinde, Arta Körfezi girişinde yer almaktadır.
Barbaros’un Mirası
Zaferin ardından Barbaros Hayreddin Paşa, Osmanlı donanmasını güçlendirmeye devam etti. 1543’te Fransa ile ittifak çerçevesinde Nice Seferi’ne katıldı. Bu onun son büyük seferi oldu. 5 Temmuz 1546’da vefat eden Barbaros, Beşiktaş’ta kendi yaptırdığı medresenin yanındaki türbesine defnedildi.
Barbaros’un yetiştirdiği denizciler ve kurduğu disiplinli tersane sistemi sayesinde Osmanlı deniz gücü uzun süre etkinliğini sürdürdü. Onun çok dilli ve çok kültürlü yapısı, Akdeniz’deki Osmanlı hâkimiyetine büyük katkı sağladı.
Bugüne Yansımaları
Preveze Deniz Zaferi (Preveze Deniz Muharebesi ismiyle de bilinir), yalnızca askeri bir başarı değil; stratejik düşüncenin, liderliğin ve inancın da zaferi olarak kabul edilmektedir. Bu büyük zafer, Osmanlı İmparatorluğu’nun Akdeniz’deki hâkimiyetini perçinlemiş ve “Türk Gölü” tabirinin yerleşmesine yol açmıştır.
Günümüzde Preveze Deniz Zaferi, Türk Deniz Kuvvetleri tarafından her yıl 28 Eylül’de kutlanmakta ve Türk denizcilik tarihinin en parlak sayfalarından biri olarak hatırlanmaktadır.
Kerim Yarınıneli / KerimUsta.com
Kaynakça
- İnalcık, Halil. Osmanlı İmparatorluğu Klasik Çağ (1300-1600).
- Bostan, İdris. Kürekli ve Yelkenli Osmanlı Gemileri.
- Uzunçarşılı, İsmail Hakkı. Osmanlı Tarihi, Cilt II. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
- Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, “Preveze Deniz Muharebesi” (Cilt:34, Sayfa:343-345) ve “Barbaros Hayreddin Paşa” (Cilt:5, Sayfa: 65-67)
- Celâlzâde Mustafa Çelebi. Tabakātü’l-memâlik.
- Kâtib Çelebi. Tuhfetü’l-kibâr fî esfâri’l-bihâr.
