Osmanlı’nın Gölgedeki Gücü: Sadrazamlar
Osmanlı Devleti, yaklaşık altı yüzyıl boyunca geniş topraklara hükmetmiş, dünya tarihinin en önemli imparatorluklarından biridir. Bu uzun sürede devletin yönetiminde önemli rol oynayan sadrazamlar, padişahların en güçlü yardımcıları olarak hem siyasi hem de idari işlerin yürütülmesinde baş aktör olmuşlardır.
Bu listede, Osmanlı’nın kuruluşundan son dönemine kadar görev yapmış sadrazamlar dönemlere göre kronolojik biçimde sıralanmıştır. Her bir sadrazamın görev yılları ve etnik kökeni, tarihî kaynaklar doğrultusunda belirtilmiştir. Osmanlı yönetim sistemindeki bu güçlü figürlerin kimliklerini ve hizmet sürelerini incelemek, imparatorluğun değişen yapısını ve çok kültürlü dokusunu anlamak açısından önem taşır.
Aşağıdaki liste, Osmanlı devlet teşkilatının kalbindeki sadrazamların zengin tarihini yansıtmakla birlikte, dönemin siyaset, kültür ve toplum yapısına dair de önemli ipuçları sunmaktadır.
Kerim Yarınıneli/KerimUsta.com
Osmanlı Sadrazamları Listesi (Dönemlere Göre)
Kuruluş Dönemi (1320–1453)
- Çandarlı Kara Halil Hayreddin Paşa (1364–1387) – Türk kökenli
- Çandarlı Ali Paşa (1387–1406) – Türk kökenli
- Çandarlı İbrahim Paşa (1.) (1421–1429) – Türk kökenli
- Nizamüddin Mehmed Paşa (1429–1439) – Türk kökenli
- Çandarlı Halil Paşa (2.) (1439–1453) – Türk kökenli
Yükselme Dönemi (1453–1606)
- Mahmud Paşa (1453–1466) – Pomak kökenli
- Rum Mehmed Paşa (1466–1469) – Rum kökenli
- İshak Paşa (1469–1472) – Pomak kökenli
- Mahmud Paşa (2. kez) (1472–1474) – Pomak kökenli
- Gedik Ahmed Paşa (1474–1477) – Arnavut kökenli
- Koca Davud Paşa (1477–1482) – Arnavut kökenli
- Karamanlı Mehmed Paşa (1482–1483) – Türk kökenli
- Mesih Paşa (1483–1485) – Rum kökenli
- Hadım Ali Paşa (1485–1497) – Boşnak kökenli
- Hersekzade Ahmed Paşa (1497–1498) – Boşnak kökenli
- Yakup Paşa (1498–1499) – Türk kökenli
- Mesih Paşa (2. kez) (1499–1501) – Rum kökenli
- Hadım Ali Paşa (2. kez) (1501–1503) – Boşnak kökenli
- Hersekzade Ahmed Paşa (2. kez) (1503–1506) – Boşnak kökenli
- Hadım Sinan Paşa (1506–1511) – Arnavut kökenli
- Koca Mustafa Paşa (1511–1512) – Türk kökenli
- Hersekzade Ahmed Paşa (3. kez) (1512–1515) – Boşnak kökenli
- Hadım Sinan Paşa (2. kez) (1515–1516) – Arnavut kökenli
- Yunus Paşa (1516–1517) – Arnavut kökenli
- Piri Mehmed Paşa (1517–1523) – Türk kökenli
- İbrahim Paşa (1523–1536) – Arnavut kökenli
- Ayas Mehmed Paşa (1536–1539) – Türk kökenli
- Lütfi Paşa (1539–1541) – Arnavut kökenli
- Hadım Süleyman Paşa (1541–1544) – Arnavut kökenli
- Rüstem Paşa (1544–1553) – Hırvat kökenli
- Kara Ahmed Paşa (1553–1555) – Türk kökenli
- Rüstem Paşa (2. kez) (1555–1561) – Hırvat kökenli
- Semiz Ali Paşa (1561–1565) – Boşnak kökenli
- Sokollu Mehmed Paşa (1565–1579) – Sırp kökenli
- Semiz Mehmed Paşa (1579–1580) – Boşnak kökenli
- Kanijeli Siyavuş Paşa (1582–1584) – Boşnak kökenli
- Özdemiroğlu Osman Paşa (1584–1585) – Türk kökenli
- Serdar Ferhad Paşa (1585–1586) – Gürcü kökenli
- Kanijeli Siyavuş Paşa (2. kez) (1586–1589) – Boşnak kökenli
- Serdar Ferhad Paşa (2. kez) (1589–1591) – Gürcü kökenli
- Koca Sinan Paşa (1591–1595) – Arnavut kökenli
- Lala Mehmed Paşa (1595) – Boşnak kökenli
- Koca Sinan Paşa (2. kez) (1595–1596) – Arnavut kökenli
- Hadım Hasan Paşa (1596) – Arnavut kökenli
- Yemişçi Hasan Paşa (1596–1597) – Türk kökenli
- Koca Sinan Paşa (3. kez) (1597–1598) – Arnavut kökenli
- Damat İbrahim Paşa (1598–1599) – Hırvat kökenli
- Cığalazade Yusuf Sinan Paşa (1599–1601) – İtalyan kökenli
- Yemişçi Hasan Paşa (2. kez) (1601–1603) – Türk kökenli
Duraklama Dönemi (1606–1700)
- Nasuh Paşa (1611–1614) – Türk kökenli
- Öküz Kara Mehmed Paşa (1619–1621) – Türk kökenli
- Kara Murat Paşa (1628–1630) – Türk kökenli
- Köprülü Mehmed Paşa (1656–1661) – Arnavut kökenli
- Köprülü Fazıl Ahmed Paşa (1661–1676) – Arnavut kökenli
- Merzifonlu Kara Mustafa Paşa (1676–1683) – Türk kökenli
- Amcazade Hüseyin Paşa (1697–1702) – Türk kökenli
Gerileme Dönemi (1699–1792)
- Köprülüzade Fazıl Mustafa Paşa (1689–1691) – Arnavut kökenli
- Çorlulu Ali Paşa (1706–1710) – Türk kökenli
- Topal Osman Paşa (1731–1732) – Türk kökenli
- Ivaz Mehmed Paşa (1739–1740) – Sırp kökenli
- Koca Ragıp Paşa (1757–1763) – Türk kökenli
- Koca Yusuf Paşa (1786–1789) – Türk kökenli
Yenileşme (Islahat) Dönemi (1792–1876)
- Halil Hamid Paşa (1782–1785) – Türk kökenli
- Koca Yusuf Paşa (1786–1789) – Türk kökenli
- Ali Paşa (1801–1805) – Arnavut kökenli
- Mustafa Reşid Paşa (1846–1858) – Türk kökenli
- Fuad Paşa (1851–1852) – Türk kökenli
- Midhat Paşa (1876–1877) – Türk kökenli
Dağılma ve Meşrutiyet Dönemi (1876–1922)
- Said Halim Paşa (1913–1917) – Arnavut kökenli
- Talat Paşa (1917) – Arnavut kökenli
- Ahmet İzzet Paşa (1918) – Türk kökenli
- Ali Kemal Bey (1919) – Türk kökenli
- Damat Ferit Paşa (1919–1920) – Türk kökenli
- İbrahim Hakkı Paşa (1919–1920) – Türk kökenli
- Tevfik Paşa (1920–1921) – Türk kökenli
Notlar ve Kaynaklar
