Necip Fazıl Kısakürek: Hayatı, Fikirleri ve Mirası
Necip Fazıl Kısakürek (26 Mayıs 1904 – 25 Mayıs 1983), Türk şair, yazar, düşünce ve aksiyon adamıdır. Edebiyat dünyasında “Sultanüş-şuara” (şairlerin sultanı) unvanıyla anılan Kısakürek, özellikle şiirleri ve fikir yazılarıyla Cumhuriyet dönemi Türk düşünce hayatına derin etkiler bırakmıştır. Hem sanat hem de fikir alanındaki üretimiyle XX. yüzyıl Türk edebiyatının en önemli isimlerinden biri kabul edilir.
Doğumu ve İlk Yılları
Necip Fazıl, 26 Mayıs 1904’te İstanbul’da dünyaya geldi. Babası hukukçu Abdülbaki Fazıl Bey, annesi ise Mediha Hanım’dır. Çocukluk yılları Osmanlı İmparatorluğu’nun son dönemlerine denk gelen Necip Fazıl, aile kökeni itibariyle Osmanlı’nın yüksek bürokrat sınıfına mensuptur. Küçük yaşta okumaya meraklıydı ve şiirle erken yaşlarda tanıştı. Henüz 12 yaşındayken Bahriye Mektebi’ne girdi. Bu dönemde denizcilik eğitimi aldı ancak uzun süre devam ettirmedi.
Eğitim Hayatı ve Paris Yılları
Bahriye Mektebi’ndeki öğrenciliği sırasında edebiyata ilgisi arttı. Ahmet Hamdi Akseki, Yahya Kemal ve Ahmet Hamdi Tanpınar gibi hocalardan dersler aldı. 1924 yılında Paris’e Sorbonne Üniversitesi’ne felsefe eğitimi için gönderildi. Paris yılları onun entelektüel hayatında derin izler bıraktı. Batı düşüncesiyle tanışırken, bir yandan da büyük bir iç bunalım yaşadı. Bu arayış dönemi, ilerleyen yıllarda onun tasavvufa yönelişinin zeminini oluşturdu.
Şair ve Edebiyatçı Olarak Necip Fazıl
Necip Fazıl, edebiyat dünyasına 1925’te yayımladığı “Örümcek Ağı“ adlı şiir kitabıyla adım attı. 1928’de çıkan Kaldırımlar ise ona büyük bir şöhret kazandırdı ve “Kaldırımlar şairi” unvanını getirdi. Şiirlerinde yalnızlık, varoluş kaygısı, şehir yaşamının sıkışmışlığı ve insanın ölüm, Tanrı ile hayatın anlamı üzerine yaptığı sorgulamalar öne çıkar. 1930’lardan itibaren tasavvufi duyarlılığı daha belirginleşti ve bu çizgisinin en olgun örneğini “Çile“ adlı eseriyle ortaya koydu.
Düşünce ve Aksiyon Hayatı
1934 yılında Nakşibendî şeyhi Abdülhakim Arvasi ile tanışması hayatında bir dönüm noktası oldu. Bu tarihten sonra Necip Fazıl, İslamî bir dünya görüşünü merkeze alan bir düşünce sistemine yöneldi. 1943’te çıkarmaya başladığı Büyük Doğu dergisi, onun fikirlerini yaydığı en önemli mecradır. Bu dergide hem edebî hem siyasi yazılar kaleme aldı. Cumhuriyet dönemi Türkiye’sinde İslami düşüncenin yeniden canlanmasında öncü isimlerden biri oldu.
Kısakürek, yalnızca şair değil, aynı zamanda bir aksiyon adamıydı. Konferansları, dergiciliği ve siyasi yazılarıyla geniş kitlelere hitap etti. Özellikle genç kuşaklar üzerinde büyük etkiler bıraktı. “İdeolocya Örgüsü” adlı kitabı onun sistematik düşünce çabasının bir örneğidir.
Edebi ve Fikri Katkıları
Necip Fazıl’ın edebiyat anlayışı, divan şiirinden aldığı estetikle modern Türk şiirini buluşturan özgün bir yapıya sahiptir. Şiirdeki metafizik yoğunluğu, tiyatro ve düşünce eserlerinde de kendini gösterir. “Bir Adam Yaratmak”, “Tohum” ve “Reis Bey” gibi tiyatroları sahneye taşınmaya devam etmektedir. Fikir dünyasını yansıtan başlıca eserleri arasında İdeolocya Örgüsü, İman ve İslam Atlası, “Türkiye’nin Manzarası“ ve “Büyük Doğu Davası“ yer alır. Ayrıca 1943’te çıkarmaya başladığı “Büyük Doğu Dergisi“, hem edebiyat hem düşünce hayatına yön veren en önemli mecrası olmuştur.
Dönemin Yansımaları
Necip Fazıl’ın yaşadığı dönem, Türkiye’de modernleşme ile gelenek arasındaki gerilimlerin yoğun yaşandığı bir dönemdir. Şiirlerinde bireysel ve metafizik yön öne çıkarken, yazılarında toplumsal ve siyasal meseleler geniş yer bulur. Bir yandan Batı düşüncesine aşina, diğer yandan İslami geleneğe bağlı bir kimlik sergilemiştir. Bu özelliğiyle hem eleştirilmiş hem de geniş bir hayran kitlesi edinmiştir.
İlişkiler ve Etkiler
Necip Fazıl, kendisinden sonra gelen birçok şair, yazar ve düşünür üzerinde etkili olmuştur. Özellikle Sezai Karakoç, Cemil Meriç, İsmet Özel gibi düşünce ve edebiyat adamları Necip Fazıl’ın etkilediği isimler arasında sayılabilir. Siyasi alanda ise 1970’lerden itibaren milliyetçi-muhafazakâr çevrelerde önemli bir ilham kaynağı olmuştur.
Ölümü ve Mirası
25 Mayıs 1983’te İstanbul’da vefat eden Necip Fazıl, Eyüp Sultan Mezarlığı’na defnedildi. Cenazesi, dönemin edebiyat ve düşünce çevrelerinden büyük bir katılımın olduğu bir törenle kaldırıldı. Ardında şiir, tiyatro, fikir yazıları, hatıralar, konferans notları ve makalelerden oluşan çok yönlü ve geniş bir külliyat bıraktı. Onun eserleri yalnızca edebî değerleriyle değil, aynı zamanda bir neslin dünya görüşünü biçimlendirmesiyle de önemlidir. Bugün de Türk edebiyatı ve düşünce dünyasında tartışılmakta, üniversite tezlerine konu edilmekte ve farklı kesimlerce okunmaya devam etmektedir. Eserlerinde işlediği metafizik derinlik, bireysel sorgulamalar ve İslami düşünce, günümüzde hâlâ etkisini sürdürmekte, yeni kuşaklara ilham vermektedir.
Kerim Yarınıneli / KerimUsta.com
Kaynaklar
- İslam Ansiklopedisi, “Necip Fazıl Kısakürek” Cilt: 25, Sayfa: 484-488
- Ahmet Kabaklı, Türk Edebiyatı, İstanbul, 1981.
- Hikmet Dizdaroğlu, Türk Şiiri Antolojisi, Ankara, 1975.
