“Kulak Asmak” Deyiminin Açıklaması
Türk Dil Kurumu’na (TDK) göre “kulak asmak”, “bir söze önem vermek, dinlemek, aldırış etmek” anlamına gelir. Genellikle olumsuz hâliyle (“kulak asmamak“) kullanılır ve “duyduğuna önem vermemek, görmezden gelmek” anlamını taşır. Bu deyim, birinin sözünü dinleme veya dinlememe eylemini ifade eder. Çoğunlukla uyarı, tavsiye veya eleştiri içeren durumlarda kullanılır. Kişinin umursamaz tavrını veya tam tersine dikkatli davranışını vurgular.
“Kulak asmak” deyimi, yalnızca birini fiziksel olarak dinlemekten öte, söylenen sözleri ciddiye almak, dikkate almak anlamını taşır. Birinin söylediği söz kulağımıza çalınmış olabilir; ama eğer biz o söze “kulak asmamışsak“, yani üzerinde durmamışsak, o söz bizim için anlamsız kalır. İşte bu deyim, özellikle insanlar arasındaki uyarı, tavsiye ya da eleştiri içeren diyaloglarda, kişinin bu sözlere ne kadar değer verip vermediğini ortaya koyar.
Genellikle olumsuz biçimiyle “kulak asmamak” şeklinde– kullanılır. Bu kullanım, bireylerin ihmalkâr ya da umursamaz tavırlarını anlatmak için oldukça etkilidir. Ancak nadiren de olsa olumlu biçimiyle, yani gerçekten bir sözü önemseyip ona göre hareket etme anlamında da kullanılır.
Günlük Hayattan Özgün Kullanım Örnekleri:
- Olumsuz Kullanım – Kulak Asmamak:
Toplantıda defalarca “telefonlar sessize alınsın” dedik ama kimse kulak asmadı, biri yine aranın ortasında çaldırdı.”
Hoca derste “son hafta çalışmak yetmez” diye uyardı ama gençler kulak asmadı; finalde çoğu sınıfta kaldı.
Arkadaşım beni defalarca “bu iş sahte olabilir” diye uyardı, ama ben kulak asmadım; sonunda dolandırıldım. - Olumlu Kullanım – Kulak Asmak:
Spor hocam, “beslenmeni düzene sokmazsan gelişim yavaşlar” dedi, ben de bu kez kulak astım; gerçekten fark etti.
Psikologumun “kendine vakit ayır” tavsiyesine kulak astım, ruh hâlim ciddi şekilde düzeldi.
Dedem her zaman “acele karar verme” derdi. Bu kez kulak astım ve hayatımın en doğru adımını attım.
Kullanım Şekilleri:
- Aile İçi Uyarılar: Anne-babanın çocuklarına yönelik ikazlarında (örneğin, “geç yatma”, “cep telefonunu azalt” gibi) sıkça geçer.
- Eğitim Ortamı: Öğretmenlerin tavsiyeleri, öğrencilerin kulak asıp asmamasına bağlı olarak farklı sonuçlar doğurur.
- İş Hayatı: Deneyimli çalışanların yeni gelenlere verdikleri önerilere kulak asmak, başarıyı belirleyebilir.
- Sağlık ve Kişisel Gelişim: Doktor veya uzman tavsiyelerine kulak asmak, bireyin yaşam kalitesini artırabilir.
Sonuç:
“Kulak asmak”, dilimizde sade ama anlamca derin bir deyimdir. İnsan ilişkilerinde sözün etkisinin ne denli önemli olduğunu gösterir. Bazen bir uyarıya kulak asmamak başımıza iş açarken, bazen de bir öğüde kulak asmak hayatımızın yönünü değiştirebilir. Deyimin bu çok yönlü kullanımı, Türkçenin zenginliğini bir kez daha gözler önüne serer.
Kerim Yarınıneli/KerimUsta.com
