Türklerin Tarih Başlangıcı
Türk tarihi; bugünkü Türk halkları ile tarih boyunca Türk dili konuşmuş toplulukların ortak geçmişini kapsar. Bu tarih yalnızca siyasi bir yapıdan ibaret değildir; aynı zamanda kültürel, ekonomik ve dinsel gelişmeleri de içine alan zengin bir birikimi ifade eder.
Türklerin tarih sahnesine bir siyasi topluluk olarak ilk kez çıkışları, genellikle M.Ö. 3. yüzyılda Orta Asya bozkırlarında kurulan Hun (Hiung-nu/Şiongnu) devleti ile ilişkilendirilir[1]. Ancak bu dönemden çok daha önce, Türk diliyle akraba diller konuşan ve erken dönem Türk kültürlerinin temellerini atan toplulukların varlığı da bilinmektedir. Bu dönemler için bazı araştırmacılar “Ön Türkler” terimini kullanmaktadır[2].
Tarih öncesi dönemlerde, Orta Asya’da hayvancılığa dayalı göçebe yaşam tarzı gelişmiş; özellikle M.Ö. 6000’li yıllarda başlayan koyun yetiştiriciliği ve M.Ö. 2500’lerden itibaren Afanasiyevo ve Andronovo kültürleriyle birlikte bozkır medeniyetleri şekillenmiştir[2]. Bu kültürlerin taşıyıcıları, antropolojik olarak Brakisefal (geniş kafataslı) ve genellikle Avrupid fizik tipine sahip topluluklardı. Bunların, klasik Doğu Asya tipiyle (mongoloid) doğrudan bir bağlantısı bulunmamaktadır.
Türk toplulukları, tarih boyunca Avrasya kıtasının doğusu ile batısı arasında bir köprü rolü üstlenmiştir. Doğu kültürlerini batıya, batı etkilerini doğuya taşımakta öncü olmuş; inandıkları dinlerin (Tengricilik, Budizm, Maniheizm, Hristiyanlık, İslam) taşıyıcısı ve savunucusu haline gelmişlerdir[3].
Türkler, siyasi ve askeri tarih kadar kültür, dil, sanat ve bilim açısından da dünya tarihinin önemli aktörleri arasında yer alır. 21. yüzyıla gelindiğinde bağımsız Türk devletleri, kültürel ve ekonomik iş birliklerini artırmış; ortak dil, tarih ve kimlik bilinci yönünde önemli adımlar atmışlardır. Özellikle 2009’da kurulan Türk Keneşi (2021 itibariyle Türk Devletleri Teşkilatı adıyla anılmakta), bu yönelimin en somut göstergelerindendir[4].
Kerim Yarınıneli / KerimUsta.com
M.S. 2. Yüzyıl
- 155–166: Güney Hunları Çin ordusuna katılarak isyanlar bastırır.
- 180: Sien-pi’ler, Kuzey Çin’de etkili hâle gelir.
M.S. 3. Yüzyıl
- 216: Sien-pi devleti dağılır. Hun kökenli bazı topluluklar batıya yönelir.
- 235: Çin’de Han Hanedanlığı sona erer. Çin parçalanma sürecine girer.
M.S. 4. Yüzyıl
- 350’ler: Avrupa’ya göç eden Hunlar, Karadeniz’in kuzeyine yerleşir.
- 375: Kavimler Göçü başlar. Avrupa Hunları, Ostrogotlar’ı yener.
M.S. 5. Yüzyıl
- 434: Attila, Avrupa Hunlarının başına geçer.
- 451: Attila, Galya Seferi’ni düzenler (Katalaunum Savaşı).
- 453: Attila’nın ölümüyle Avrupa Hunları zayıflar.
- 469: Avrupa Hunları tamamen dağılır.
M.S. 6. Yüzyıl
- 552: Göktürk Kağanlığı kurulur. Bumin Kağan, ilk hükümdar olur.
- 572: İkinci Göktürk Devleti doğuya ve batıya genişler.
M.S. 7. Yüzyıl
- 630: Göktürk Devleti, Çin tarafından yıkılır. Türkler esaret altına girer.
- 682: Kutluk Kağan, İkinci Göktürk Devleti’ni kurar.
M.S. 8. Yüzyıl
- 716–734: Bilge Kağan ve Tonyukuk dönemi. Orhun Yazıtları dikilir.
- 745: Uygur Kağanlığı, Göktürklerin yerine geçer.
M.S. 9. Yüzyıl
- 840: Kırgızlar, Uygur Devleti’ni yıkar. Uygurlar göç eder.
- 868: Tulunoğulları, Mısır’da bağımsız ilk Müslüman Türk devleti olur.
M.S. 10. Yüzyıl
- 960: Karahanlılar, resmen İslamiyet’i kabul eder.
M.S. 11. Yüzyıl
- 1040: Dandanakan Savaşı ile Selçuklular, Gaznelileri yener.
- 1071: Malazgirt Zaferi ile Anadolu’nun kapıları Türklere açılır.
M.S. 12–13. Yüzyıllar
- 1243: Kösedağ Savaşı’nda Anadolu Selçukluları, Moğollara yenilir.
- 1299: Osmanlı Beyliği kurulur.
M.S. 14–15. Yüzyıllar
- 1453: İstanbul fethedilir. Bizans sona erer.
M.S. 16–17. Yüzyıllar
- 1526: Mohaç Meydan Savaşı kazanılır.
- 1683: II. Viyana Kuşatması başarısız olur.
M.S. 18–19. Yüzyıllar
- 1792: Yaş Antlaşması ile Osmanlı’nın Karadeniz hâkimiyeti sona erer.
- 1877–1878: Osmanlı-Rus Savaşı kaybedilir. Balkanlar elden çıkar.
M.S. 20. Yüzyıl
- 1923: Türkiye Cumhuriyeti kurulur.
- 1991: Sovyetler Birliği yıkılır. Türk Cumhuriyetleri bağımsız olur.
M.S. 21. Yüzyıl
- 2009: Türk Keneşi kurulur.
- 2021: Türk Devletleri Teşkilatı ismini alır. Ortak gelecek vizyonu belirlenir.
Kaynaklar
- Kafesoğlu, İ. (2016). Türk Millî Kültürü. Ötüken Neşriyat.
- Taşağıl, A. (2017). Orta Asya Türk Tarihi. Timaş Yayınları.
- Ögel, B. (1988). İslamiyet’ten Önce Türk Kültür Tarihi. TTK Yayınları.
- Türk Devletleri Teşkilatı (2024). Resmî Web Sitesi. https://www.turkicstates.org/
