Halk Dilinde Kadın ile ilgili Atasözleri

Kadın ile ilgili Atasözleri

Türk atasözleri , halkın yaşam deneyiminden süzülüp gelen, az sözle çok şey anlatan kalıplaşmış ifadelerdir. Toplumun değer yargılarını, gündelik hayatını ve insan ilişkilerini yansıtan bu sözlerde kimi zaman kadına dair bakış açıları da kendine yer bulur.

Bu tür sözlerde dikkat çeken hususlardan biri de, geçmişte kadınlar için kullanılan “avrat” kelimesidir. Bugün yerini çoğunlukla “kadın” sözcüğüne bırakmış olsa da, birçok eski atasözünde hala “avrat” şeklinde karşımıza çıkar. Bu durum, yalnızca dilin tarihi katmanlarını değil, aynı zamanda toplumsal yapıdaki değişimi de yansıtır.

Aşağıda Türk Dil Kurumu sözlüğünde yer alan, “kadın” ya da “avrat” sözcüğünü içeren bazı atasözleri; açıklamalarıyla birlikte sunulmuştur:

Kerim Yarınıneli/KerimUsta.com

Atasözleri

• Avrat (kadın) malı, kapı mandalı (bir erkek, karısının malından yararlanmayı düşünmemelidir.)
• Erkek getirmeyi, kadın yetirmeyi bilmeli (erkek çalışıp kazanmakla, anne tasarruflu olmakla yükümlüdür.)
• Erkek sel, kadın (avrat) göl (erkek, parayı bilinçsizce harcama eğiliminde olsa bile kadın buna meydan vermemeli, tutumlu olmalıdır.)
• Gökyüzünde düğün var deseler kadınlar merdiven kurmaya kalkar (kadınların düğün ve eğlence için katlanamayacakları fedakârlık yoktur.)
• Gül dalından odun, beslemeden kadın olmaz (her şey, kendisinden beklenen görevi yapabilecek niteliklere sahip olmalıdır.)
• Halayıktan kadın olmaz, gül ağacından odun (her şey, kendisinden beklenen görevi yapabilecek niteliklere sahip olmalıdır.)
• Kadının fendi, erkeği yendi (kadınlar kurnazlıkta erkeklerden üstündürler.)
• Kadının şamdanı altın olsa mumunu dikecek erkektir (kadın ne kadar bol, değerli çeyizle gelirse gelsin evin bütün eksiklerini erkek sağlar, giderlerini erkek karşılar, evi o geçindirir.)
• Kadının yüzünün karası erkeğin elinin kınası (yolsuz ilişkiler kadınlar için hoş karşılanmadığı hâlde erkekler bu gibi ilişkilerden övünme payı çıkarırlar.)
• Pekmezi küpten, kadını kökten al (yiyeceği en uygun ortamından almak gerektiği gibi eş olacak kadının da temiz ve soylu olanını almak gerekir.)
• Tarlanın taşlısı, karının (kadının) saçlısı (kadının saçlı olanı ile tarlanın taşlı olanı makbuldür.)
• Tarlayı düz al, kadını kız al (tarla alacak kimse bayırdan, engebeli yerden değil düz yerden almamalıdır, evlenecek erkek de dul kadın değil, kız almalıdır.)
• At ile avrat yiğidin bahtına (kişinin satın aldığı attan ve evlendiği kadından memnun kalıp kalmayacağı önceden kestirilemez, her ikisi de talihine kalmıştır.)
• Atta, avratta uğur vardır (insana atı ve evlendiği kadın uğur getirir.)
• Avrat tuz dedi mi ciğeri cız der (karısı herhangi bir şey isteyince ihtiyaçları karşılayamayan kocanın içi sıkıntıyla dolar.)
• Avrat var, arpa unundan aş yapar; avrat var, buğday unundan keş yapar (iş bilen kadın, elverişsiz gereçle güzel şeyler meydana getirir, iş bilmeyen kadın ise en iyi gereci kullansa bile bir şey yapamaz.)
• Avrat var ev yapar, avrat var ev yıkar (öyle kadınlar vardır ki bir aileye düzen verir, mutluluk getirir; öyle kadınlar da vardır ki ailenin düzenini, mutluluğunu bozarlar.)
• Doğuran avrat Azrail’i yenmiş (yeni doğan çocuğu sürekli ölen kadın doğurmaktan usanmazsa elbet bir gün isteğine kavuşur.)
• Evi ev eden avrat (bir evin dirlik ve düzenini kadın sağlar.)
• Kör (kesmez) bıçak ele (yavuz), iş bilmeyen avrat dile (yavuz) (kör bıçak işe yaramaz ama insanın elini keser; iş bilmeyen kadın da çok konuşmaktan başka bir şey yapmaz.)
• Oynaşına inanan avrat, ersiz kalır (çok önemli işini bir başkasına yaptırabileceğine inanmış olan kişi, beklediği sonucu hiçbir zaman elde edemez.)
• Yaman komşu, yaman avrat, yaman at; birinden göç, birin boşa, birin sat (komşun kötü ise başka bir yere göç, eşin geçimsizse ayrıl, atın azgınsa sat, kurtul.)
• Hanım kırarsa kaza, halayık kırarsa ceza (buyurucu durumunda olanların yaptığı yanlışlık hoş görülür, buyruk altındakilerin yaptığı yanlışlık suç sayılır.)

Kerim Usta

Herkesin bir yaşama nedeni var. Benimki ise "Sevda"…

Tüm Yazılar