Dilimizin Çıtı Pıtı Oyunu: Tekerlemeler
Çocukken dilimize dolanan, bazen bir diksiyon sınavı gibi bizi zorlayan, bazen de sadece kahkahalara boğulmamıza neden olan tekerlemeler… Türkçe’nin kıvraklığını, zenginliğini ve ses oyunlarına ne kadar açık olduğunu gösteren bu kısa sözlü oyunlar, nesilden nesile aktarılan sözlü kültürümüzün renkli parçalarındandır.
Tekerlemeler; söylenişi zor, ritmik ve benzer seslerin arka arkaya dizildiği kısa söz öbekleridir. Kimi zaman hikâyeye giriş, kimi zaman oyuna başlama, kimi zaman da sadece dil alıştırması olarak söylenir. Hem eğlendirir hem düşündürür hem de konuştukça dile çeviklik kazandırır.
Bu yazıda, derlediğimiz halk tekerlemelerini güncelleyerek bir araya getirdik. Aralarında çok bilinen klasikler olduğu gibi, az bilinen yöresel halk dilinden seçilmiş örnekler ve arşivimize yeni katılanlar da yer alıyor. Hedefimiz: bu güzel kültürel mirası korumak, paylaşmak ve gelecek kuşaklara aktarmak.
Hadi bakalım, dilimiz dolansın, sözler birbirine karışsın, kahkahamız eksilmesin… İşte karşınızda Türkçemizin en keyifli oyunu: Tekerlemeler!
Kerim Yarınıneli/KerimUsta.com
Derlenmiş Tekerlemeler
- Adem madene gitmiş. Adem madende badem yemiş. Madem ki Adem madende badem yemiş, niye bize getirmemiş?
- Al bu takatukaları takatukacıya takatukalatmaya götür. Takatukacı takatukaları takatukalamam derse takatukacıdan takatukaları takatukalatmadan al da gel.
- Bir berber bir berbere, bre berber gel beraber bir berber dükkânı açalım demiş.
- Bir dalda bir kartal; dal tartar, kartal kalkar.
- Bu çorbayı nanelemeli mi de yemeli, nanelememeli mi de yemeli?
- Bu köşe yaz köşesi, şu köşe kış köşesi, ortada su şişesi.
- Çıtır pıtır hanımın, çıtı pıtı kızının çıtkırıldım çocuğu olmuş.
- Bu duvarı badanalamalı mı, badanalamamalı mı?
- El alem ala dana aldı aladanalandı da biz bir ala dana alıp aladanalanamadık.
- Şiş, şişeyi şişlemiş; şişe keşişe kiş demiş.
- Değirmene girdi köpek. Değirmenci vurdu kötek, hem köpek yedi kötek, hem kötek yedi köpek.
- Kırk kantar, kırkar kırkar kantar tartar.
- Herkes yoğurdu sarımsaklamış yemiş, biz sarımsaklasak da mı yesek, sarımsaklamasak da mı yesek?
- Ummaca, üç kere ağzını açıp yummaca, üç kere de arkasından kahkaha ile gülmece.
- İbiş ile Memiş mahkemeye gitmişler, mahkemede mahkemeleşmişler mi, mahkemeleşmemişler mi?
- Nereden gelip nereye gidiyorsun, beş eşekli, bez yüklü beş adam?
- Götür küpü, dök küpü. Getir küpü dök küpü.
- Gül dibi, bülbül dili gibi.
- Çarşıda koza ucuz, çarşıda darı ucuz, çarşıda boza da ucuz mu?
- Falcı, falcının falına, fasa fiso dedi.
- O pikap, şu pikap, bu pikap.
- Sudan çıktı iki su şadısı, biri erkek şu şadısı, diğeri dişi şu şadısı.
- Keşkekçinin keşkeklenmiş keşkek kepçesi.
- Bu bankaya eski veznedar gelecek, bu bankaya eski vezne dar gelecek.
- Bu evi yıkıp yapsak da mı otursak, yoksa yıkmasak onarsak da mı otursak?
- Pireli peyniri perhizli pireler tepelerse pireli peynirler de pır pır pervaz ederler.
- Ocak kıvılcımlandırıcılardan mısın, kapı gıcırdatıcılardan mısın? Ne ocak kıvılcımlandırıcılardanım, ne kapı gıcırdatıcılardanım.
- Çatalcada topal çoban çatal yapıp çatal satar, nesi için çatalcada topal çoban çatal yapıp çatal satar?
- Dört deryanın deresini dört dergâhın derbendine devrederlerse, dört deryadan dört dert, dört dergâhtan dört dev çıkar.
- Bir tarlaya kemeken ekmişler. İki kürkü yırtık kel kör kirpi dadanmış…
- Kırk kırık küp kırkının da kulpu kırık kara küp.
- A be kuru dayı ne kuru sarı darı bu darı a be kuru dayı.
- Şu karşıdaki kara kuru kavak , karardın mı, ey kara kuru kavak sarardın mı ey kara kuru kavak!
- Paşa tası ile beş has tas kayısı hoşafı.
- Sen seni bil, sen seni, bil sen seni, bil sen seni, sen seni bilmezsen patlatırlar enseni.
- Çarık çorap dolak, ben sana çarık çorap dolak mı dedim?
- Sizin damda var beş boz başlı beş boz ördek…
- Lâla lâtif lâleli lâmbasını lâcivert lâke lâvabodan nâzik, nâdide şefkâte verdi.
- Gece penceredeki benekli tekir kedi tenceresindeki eti yedi.
- Davulcu dede dışarıklı dikişçiyi dolandırırken dönemecin duvarından düştü.
- Habeş hemşire hırkalı hizmetçi hoppa hödüğe hurmaları hürmetle sundu.
- Kara kahküllü ketenli kız kibar komşusuna köprülü kuyuda küstü.
- Şamlı, şemsiyeli, şıracı, şişko, şoför, şölende, şurupçuları şüphelendirdi.
- Sandıklıda sepetleri sıralı simitçi sofrada sökülen sucukları süpürdü.
- Hakkı hakkının hakkını yemiş. Hakkı Hakkı’dan hakkını istemiş…
- Biz onlara ders verelim derken onlarda bize ders vermişler, şimdi gidip onlara bir ders daha verelim de biz onlara ders verirken gelip bize ders vermek neymiş görsünler.
- Yaprağın üstünde bir tırtıl, yaprağı yiyor kıtır kıtır, yaprağı yeme pis hain tırtıl.
