Gül ve Diken: Hayatın İkili Yüzünü Anlatan Sözlerimiz
Türkçemiz, duygularımızı ve hayata dair gözlemlerimizi en sade ama en etkili biçimde anlatmak için çoğu zaman doğadan ilham alır. Bu ilhamın en güzel örneklerinden biri de gül ve diken ikilisidir. Birbirine zıt gibi görünen bu iki kelime, aslında yaşamın tam kendisini özetler: Güzelliğin yanında kimi zaman bir acı, sevincin ardında biraz zahmet, huzurun içinde bile ince bir endişe bulunabilir.
Gül, dilimizde güzelliğin, iyiliğin, mutluluğun ve ferahlığın sembolüdür. “Gül gibi bakmak” iyi hâli korumayı; “Gül gibi geçinmek” ise huzurlu bir yaşam sürmeyi anlatır.
Diken ise zorluğu, rahatsızlığı, tedirginliği ve korkuyu çağrıştırır. “Diken üstünde oturmak” sürekli bir kaygı hâlini, “Tüylerim diken diken oldu” ise ani bir korku veya ürpertiyi ifade eder.
Dilimizin inceliği, bu iki zıt kavramı bir araya getirip bize hayatın gerçeğini hatırlatmasında ortaya çıkar. “Dikensiz gül olmaz” sözü, her güzelliğin küçük de olsa bir bedeli olabileceğini anlatır. “Gülü seven dikenine katlanır”, sevdiğimiz kişiler veya işler için zorluklara göğüs germemiz gerektiğini vurgular. “Bir ağaçta gül de biter, diken de” ise aynı kaynaktan hem iyi hem kötü özelliklerin çıkabileceğini gösterir.
Atalarımızın tecrübelerinden süzülerek günümüze gelen bu sözler, hayatın farklı yönlerini anlamamıza yardımcı olan basit ama derin ifadelerdir. Aşağıda, gül ve diken kelimelerini içeren atasözleri ve deyimlerin TDK kaynaklı açıklamalarıyla birlikte tam listesini bulabilirsiniz.
Kerim Yarınıneli / KerimUsta.com
Gül ve Diken Atasözleri
- Bir ağaçta gül de biter, diken de. (Bir aileden iyi adam da çıkar, kötü adam da.)
- Diken battığı yerden çıkar. (Zarar hangi yönden geldiyse ancak o yönden giderilir.)
- Dikensiz gül olmaz. (İyi veya güzel olan her şeyin az çok sıkıntı veren bir yanı da bulunur.)
- Gül dalından odun, beslemeden kadın olmaz. (Her şey, kendisinden beklenen görevi yapabilecek niteliklere sahip olmalıdır.)
- Gül dikensiz olmaz. (İyi veya güzel olan her şeyin az çok sıkıntı veren bir yanı da bulunur.)
- Gülü seven dikenine katlanır. (İnsan sevdiği kimse veya sevdiği iş yüzünden gelecek sıkıntılara katlanır.)
- Halayıktan kadın olmaz, gül ağacından odun. (Her şey, kendisinden beklenen görevi yapabilecek niteliklere sahip olmalıdır.)
- Oğlanınki oğul balı, kızınki bahçe gülü. (Torun oğlandan olursa ‘oğul balı’, kızdan olursa ‘bahçe gülü’ diye sevilir.)
Gül ve Diken Deyimleri
- (Birinin) tüyleri diken diken olmak. (Üşümekten veya korkmaktan vücuttaki kılların dipleri kabarıp kıllar dikilmek.)
- (Birinin) tüylerini diken diken etmek. (Korkutmak, tiksindirmek.)
- (Birinin) üstüne gül koklamamak. (Sevdiği birinden başkasını sevmemek.)
- Diken diken olmak. (Dik duruma gelmek, dikleşmek.)
- Diken üstünde oturmak (olmak). (Bir yerde tedirginlik duymak.)
- Göze diken olmak. (Göze batmak.)
- Gözüne diken olmak. (Gözüne batmak.)
- Gül gibi. (Çok iyi, çok güzel.)
- Gül gibi bakmak. (Geçimini para sıkıntısı olmadan sağlamak; iyi, temiz bakmak.)
- Gül gibi geçinmek (yaşamak). (Çok iyi anlaşmak, geçinmek; pek geniş olmayan bir imkânla rahat, sıkıntısız yaşamak.)
- Gül üstüne gül koklamamak. (Bir sevgili üstüne bir ikincisini sevmemek.)
- Gülleri yarılmak. (Çok keyiflenmek.)
- Gülü tarife ne hacet, ne çiçektir biliriz. (Birinin uygunsuz özellikleri sayılırken bunların öteden beri bilindiğini anlatmak için söylenen bir söz.)
Kaynak
Türk Dil Kurumu Sözlük
