Göz Var Nizam Var: Adalet ve Düzenin Deyimi
Toplumumuzun kadim bir gerçeğini ifade eden bu söz, aslında evrensel bir yasaya işaret eder. İnsanlık tarihi boyunca, tüm kültürlerde benzer inanışlar göze çarpar. Bizim kültürümüzde ise bu bilgelik, özlü bir deyimle ifadesini bulmuştur.
Her ne kadar halk arasında “Göz var, nizam var” şeklinde söylense de, Türk Dil Kurumu bu deyimi “Göz var, izan var” olarak kabul eder ve “bir şeyin göz ve akıl yoluyla anlaşılacağını anlatan bir söz” şeklinde tanımlar.
İzan, anlayış ve sağduyu demektir. Yani “Göz var, izan var” denildiğinde, insanın gördüğünü sadece bakmakla kalmayıp aklıyla da değerlendirmesi gerektiği vurgulanır. Apaçık bir durumu hâlâ görmezden gelmek, izan yoksunluğudur.
Buna rağmen, halk arasında deyimin “nizam” –yani düzen– kelimesiyle söylenmesi de oldukça yaygındır. Bu kullanım, sözün anlamına farklı bir derinlik katar; özellikle adaletin ve hayatın kendi içindeki düzeninin er geç ortaya çıkacağına olan inancı yansıtır.
Gündelik Hayatta Kullanımı
Bu deyimi günlük yaşamda en çok, haklı olanın sonunda ortaya çıkması ya da adaletin gecikse de yerini bulması gibi durumlarda duyarız.
Örneğin, uzun süre boyunca yanlış işler yaptığı hâlde kimseye yakalanmayan birinin sonunda adaletle yüzleşmesi üzerine şöyle denir:
“Göz var nizam var işte, er ya da geç gerçek ortaya çıkar.”
Burada sadece bir yargılamadan değil, hayatın kendi içindeki düzenine ve haklının eninde sonunda ortaya çıkacağına dair köklü bir inanç dile getirilir.
Günümüzde Yeni Anlamlar
Teknoloji çağında deyim, yeni anlam katmanları kazanmıştır. Artık “göz” derken sadece insan gözünü değil; kameraları, dijital izleri, yapay zekâyı, sosyal medya denetimini de kastediyoruz.
“Göz var nizam var” demek, dijital çağın “her şey kayıt altında” gerçekliğini de ifade ediyor. Bu yönüyle deyim, kadim bir anlayışla modern gerçekliği buluşturuyor.
Deyim mi, Atasözü mü?
Bu söz bazen atasözü sanılsa da, en yaygın kullanımıyla deyimdir. Çünkü öğüt vermez; yalnızca bir durumu ya da gerçeği ifade eder. Ayrıca, cümle içinde farklı biçimlerde kullanılabilir:
“Göz var nizam var demişler, yakında hesap sorulur!”
Sonuç Olarak
“Göz var nizam var” sözü, sadece geçmişin değil, bugünün ve geleceğin de rehberi olabilecek bir bilgelik taşır.
İster “izan” kavramıyla düşünelim, ister “nizam” düzeniyle yorumlayalım, bu söz bize şunu hatırlatır:
Hiçbir gerçek sonsuza dek gizli kalmaz. Her davranışın bir sonucu, her düzenin bir gözeteni vardır.
Bize düşen, bu bilinçle yaşamak ve hem bireysel hem toplumsal sorumluluğumuzu unutmamaktır. Bu anlayış, nesilden nesile aktarılarak kültürümüzün vicdanını diri tutmaya devam edecektir.
Kerim Yarınıneli/KerimUsta.com
