“Ne Ekersen Onu Biçersin” Atasözünün Gerçekten Bir Hikâyesi Var mı?
Türk Dil Kurumu’na göre “Ne ekersen onu biçersin” atasözü, “nasıl davranırsan öyle karşılık görürsün” anlamında kullanılan bir sözdür.
Herkesin bildiği bu atasözü, insanın yaptığı davranışların er ya da geç karşılığını göreceğini anlatır. İyilik yapan iyilik, kötülük yapan ise kötülükle karşılaşabilir.
Peki bu atasözünün arkasında gerçekten bir hikâye var mı? İnternette sıkça anlatılan “bakkal ve çiftçi” hikâyesi bu sözün gerçek kaynağı mı?
Kısa cevap: Hayır, bu atasözünün tek bir hikâyeden doğduğuna dair güvenilir bir kanıt bulunmuyor.
Atasözü Nereden Geliyor?
Bu atasözünün tam olarak ne zaman ortaya çıktığı bilinmiyor. Çünkü atasözleri sözlü kültür ürünleridir ve yüzyıllar boyunca kuşaktan kuşağa aktarılarak günümüze ulaşır.
Büyük olasılıkla bu söz, insanlığın tarımsal yaşam deneyimlerinden doğmuştur. İnsanlar binlerce yıldır buğday ekenin buğday, arpa ekenin arpa biçtiğini görmüştür. Hiçbir ürün, ekilenden farklı bir sonuç vermez.
Bu somut gözlem zamanla mecazî bir anlam kazandığı ve insan davranışlarına uyarlandığını düşündürüyor. Nasıl ki toprağa ne ekersen onu biçersin, hayatta da yaptıklarının karşılığını alırsın.
Bu nedenle atasözünün tek bir olaya, kişiye ya da hikâyeye dayandığını söylemek doğru değildir.
Bakkal ve Çiftçi Hikâyesi
“Bir bakkal, yaşlı bir çiftçiden aldığı tereyağının eksik geldiğini düşünerek onu suçlar. Çiftçi ise tartısı olmadığını, bakkaldan aldığı 1 kilogramlık şekeri ölçü olarak kullandığını söyler. Böylece bakkalın aslında kendisinin eksik tarttığı ortaya çıkar.”
Bu hikâye öğretici bir örnektir. Ancak atasözünün kökeni olduğuna dair güvenilir tarihsel bir kanıt bulunmamaktadır. Bu nedenle hikâyenin, atasözünü açıklamak için sonradan oluşturulmuş modern bir anlatı olması muhtemeldir.
Hikâye ve Atasözünün Anlamı
Atasözü daha geniş bir anlam taşır:
- İyi davranışlar olumlu sonuçlar doğurur.
- Kötü davranışlar olumsuz sonuçlar doğurabilir.
- İnsan yaptığı eylemlerin karşılığını zamanla görür.
Bakkal ve çiftçi hikâyesi ise daha dar bir mesaj verir: Hile yapan kişi sonunda kendi hatasının sonucuyla karşılaşır.
Bu nedenle hikâye, atasözünü açıklayan bir örnek olarak değerlendirilebilir; ancak onun gerçek kökeni değildir.
Sonuç Olarak
“Ne ekersen onu biçersin” atasözünün tek bir hikâyeden doğduğu bilinmemektedir. Büyük olasılıkla insanlığın tarımsal gözlemlerinden ve yaşam tecrübelerinden süzülerek oluşmuş evrensel bir ahlak ilkesidir.
İnternette dolaşan bakkal ve çiftçi hikâyesi ise bu anlamı açıklamak için sonradan ortaya çıkmış öğretici bir anlatı olarak değerlendirilmelidir.
Aslında atasözünün gücü de buradan gelir: Bir hikâyeye ihtiyaç duymadan, hayatın içinde kendini doğrulayan bir gerçeği anlatır. Çünkü insan çoğu zaman ne ekerse onu biçer.
Kerim Yarınıneli / KerimUsta.com
Kaynak
- Türk Dil Kurumu, Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü
