Etiket: ağız

Terekeme Ağzı Sözcük ve Anlamları

Bu araştırmam ile Terekeme-Karapapak Türkleri ağzına ait sözcükleri bir araya getirdim.Yaşadığım şehir olan Karaman İç Anadolu’da olmasına rağmen şaşılacak derecede ağız  benzerlikleri beni oldukça çok şaşırttı. 2012 yılından bu zamana kadar toparlayabildiklerimi bir araya getirip arşiv oluşturdum.Terekeme ağzı ile şiirler yazan  Hasan Demirci(Emekli Öğretmen) hocamdan öğrendiğim sözcükleri de ilave ettim.Eğer ilave etmek istediğiniz veya yanlış sözcük varsa yorumdan iletiniz.

Abi: Gaga.
Abla: Aba, Kız Kardeş.
Adahlı: Nişanlı.
Ahan: İşte, Burada.
Aheey: Eyvah Anlamında Olan Sözcük.
Ahora: Yakın Bir Yer.
Ajans: Radyo.
Ak-Ağ: Beyaz.
Al: Kırmızı.
Alaca: Siyah-Beyaz.
Alazlanma:Yüzde Ve Vücutta Çıkan Çıbanlar, Kızartılar.
Alaşa: Arsız, Çemkiren Orta Yaşlık Kadın.
Aloy (Yaloy): Alev
Alça: Erik.
Anaç: Kuluçkaya Yatan Tavuk. Ana Gibi Davranan,
Andır: Her Hang Bir Parça, Vücut Parçası Da Olabilir.
Anne: Ana.
Arh: Ark.
Arheyin: Rahat, Gamsız. Okumaya Devam Ediniz…

Ağzından Baklayı Çıkarmak

Aslında söylemek isteyipte söyleyemediğimiz durumlarda karşımızdaki kişi bunu hissederse “çıkar ağzından baklayı “der.Bu deyimle “ağzında bakla ıslanmaz”deyimi arasında ilişki kurmak yanlıştır.Sır saklamayan kişilere “ağzında bakla ıslanmaz”deyimi kullanılır.Ortak bir nokta sadece baklanın ıslanmasının uzun sürmesi olabilir.

Gelelim Hikayeye…
Vaktiyle çok küfür eden bir adam,bu huyundan vazgeçmek için zamanın şeyhlerinden birine müraacat eder.Şeyh adamın küfürbaz olduğunu bildiği için bir avuç baklayı eline verir.”Bakla tanelerinden birini ağzına al ve ıslanınca yenisi ile değiştir.Ne zaman konuşursan bakla diline takılacaktır.Sende küfür etmeyeceğini hatırlayıp,söyleyeceğin küfürden vazgeçeceksin”der.Böylelikle tekkede günler geçmeye başlar.Adamda kendini çok güzel bir şekilde kontrol etmektedir.Bir ara Şeyh ile birlikte çarşıya çıkarlar.Sokaklar arasından geçerken yağmur başlar.Hızlı adımlarla sığınacak yer ararken bir pencere açılır. Bir kız “Şeyhim biraz dururmusunuz?”der.O sırada yağmur yağmaya devam etmektedir.Biraz beklerler tam kapıya doğru ilerleyip ne istediğni soracakları anda kız tekrar başını çıkartarak”Şeyhim biraz daha bekleseniz…”der.Bizimkiler yağmurda sırılsıklam olmuşlardır ama yinede sabırla kızın ne diyeceğini beklemeye devam ederler.Kız nihayet başını pencereden üçüncü kez dışarı çıkarır ve”Efendim gidebilirsiniz artık”der.Şeyh “iyide kızım bunun içinmi bizi sebepsiz yere yağmurda beklettin?”Kız cevap verir”Sebepsiz olurmu efendim.Tavuklarımızı kuluçkaya yatırıyorduk. Yumurtaları tavuğun altına koyarken bir kavuklunun tepesine bakılırsa civcivler tepeli olur ve horoz çıkarmış. Annem sizi geçerken gördü de yumurtaları kuluçkaya koydu.” Şeyh yan taraftaki küfürbaz olan dervişe,
-Ulan derviş, der, çıkar ağzından baklayı!…

” Ağzına Tükürmek ” Deyiminin Anlamı

Eskiden yeni doğmuş çocuklar;halk tarafından ermiş kişilere veya itibar mertebesine ulaşmış olan büyük zatlara götürülerek,ağızlarına tükürtülürlerdi.

Ağza tükürmek deyimini anlamıBu yakın zamana kadar bir adet haline gelmiş ve halen uygulanmaktadır.Bu geleneğin bir küfür şeklinde algılanması yanlıştır.Çünkü bu geleneğin deyim haline gelmesindeki sebep kişinin kendisini yüksek mertebede görüp,karşıdakini küçük görmesidir.Eğer bir kişi size “ağzına tükürdüğüm”,”ağzına tüküreyim senin…” gibi konuşursa biliniz ki o kişi sizden daha üstün olduğunu söylemek istiyor. Niye diye soracak olursanız;cevabı gayet basit…

Siz bebek oluyorsunuz ve ağzınıza tüküren kişide sizden üstün bir kişi…  😀

Son olarak bu tükürtme geleneği artık günümüzde insanların hastalık bulaşma riskini göze alamadıkları için tükenmek üzere olduğunu tahmin ediyorum.Kısacası gelenekten deyim haline gelmiştir.

Ağza tükürmek=üstünlük sağlamak,üstün gözükmek gibi anlamlarla sıralanabilir.