Anestezi Tarihi: 16 Ekim 1846’da Ne Oldu?
1846 yılının 16 Ekim sabahı, Boston’daki Massachusetts General Hospital’ın ameliyat amfiteatrında tıp tarihinin dönüm noktalarından biri yaşandı. Diş hekimi William Thomas Green Morton, Gilbert Abbott adlı hastaya eter solutarak cerrah John Collins Warren’ın müdahalesi sırasında ağrı duyulmasını önlemeyi amaçladı. Warren, Abbott’ın çene altındaki damar kaynaklı oluşuma müdahale etti. Hastanın işlem sırasında ağrı hissetmediğini belirtmesi, cerrahide anestezinin sağlayabileceği imkânları gözler önüne serdi.
Bu olayla ilişkilendirilen en ünlü söz, Warren’ın ameliyatın ardından söylediği rivayet edilen “Gentlemen, this is no humbug” ifadesidir. Türkçeye kabaca “Beyler, bu bir aldatmaca değil” şeklinde çevrilebilir. Ancak bu sözün 1846 tarihli çağdaş tanıklıklarda yer almadığı, bilinen ilk yazılı aktarımının 1859’da yayımlandığı belirtilmektedir. Dolayısıyla sözün Warren tarafından o gün söylendiği kesin olarak doğrulanmış değildir.
Eter Günü: İlk Anma Geleneği
20. yüzyılın başlarında, 16 Ekim “Eter Günü” olarak anılmaya başlandı. “Eter Günü” adı ilk kez 1903 yılında Boston Medical and Surgical Journal editörüne gönderilen bir yazışmada ortaya çıktı. Massachusetts General Hospital’da yıllık Eter Günü konuşmaları düzenlenmeye başlandı ve bu gelenek zamanla yerleşti.
Eter Günü, anestezinin tarihini anan ilk kurumsal geleneklerden biri olma özelliğini taşır. Başlangıçta Boston ve çevresiyle sınırlı kalan bu anma geleneği, sonraki yıllarda daha geniş bir anlam kazandı.
Ulusal Anestezi Günü: Avustralya ve Yeni ZelandaAvustralya ve Yeni Zelanda’da 16 Ekim, Ulusal Anestezi Günü (National Anaesthesia Day) kapsamında anılmaktadır. Avustralya ve Yeni Zelanda Anestezi Uzmanları Koleji (ANZCA), bu günü anestezi uzmanlarının görevlerini ve hasta güvenliğine katkılarını kamuoyuna anlatmak amacıyla kullanmaktadır. Tarihsel kaynaklarda günün başlangıcına ilişkin farklı tarihler yer aldığından, kuruluş kronolojisini tek bir yıla indirgememek gerekir.
ANZCA, bu kapsamda sergiler, basın bültenleri ve röportajlarla anestezi uzmanlarının klinik sorumlulukları konusunda kamuoyunu bilinçlendirmektedir.
Dünya Anestezi Günü: Küresel Bir Çatı
Dünya Anesteziyologlar Dernekleri Federasyonu (World Federation of Societies of Anaesthesiologists – WFSA), 16 Ekim’i küresel ölçekte Dünya Anestezi Günü olarak kutlamaktadır. Bu gün, anestezi alanındaki gelişmeleri anmanın yanı sıra, dünya genelinde güvenli anestezi hizmetlerine erişimdeki eşitsizliklere dikkat çekmek için de kullanılmaktadır.
WFSA’nın 2024 yılında yayımladığı küresel iş gücü araştırmasına göre, dünya genelinde 100.000 kişiye düşen toplam anestezi sağlayıcı yoğunluğu 8,8’dir. Bu sağlayıcıların 6,6’sı hekim anestezi sağlayıcısı, 2,3’ü ise hekim olmayan sağlayıcılardır. Alt kategorilerdeki sayılar ayrı ayrı yuvarlandığından toplam değerle küçük farklılıklar görülebilir. Araştırmanın yayımlanmış özetine göre, 76 ülkede hekim anestezi sağlayıcı yoğunluğu 100.000 kişi başına 5’in altındadır. Veriler 2021-2023 yılları arasında toplanmıştır.
2017 yılında WFSA, anestezi uzmanı eksikliğine dikkat çekmek amacıyla “Count Me In!” (Beni de Sayın!) kampanyasını başlattı. Kampanya, ülkelerdeki anestezi iş gücünün görünürlüğünü artırmayı ve güvenli anestezi hizmetlerine erişim konusunu gündemde tutmayı amaçlamaktadır.
Türkiye’de Anestezinin Erken TarihiOsmanlı İmparatorluğu’nda modern anestezinin ilk adımları, Batı’daki gelişmelere paralel olarak 19. yüzyılın ortalarında atıldı. Tarih araştırmalarına göre kloroform, 1848 yılında İstanbul’daki Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane’nin cerrahi kliniğinde kullanıldı. 1853-1855 Kırım Savaşı sırasında kloroformun cerrahi uygulamalardaki kullanımı da önem kazandı. Böylece Osmanlı tıbbı, Avrupa’da gelişen anestezi uygulamalarını kısa süre içinde benimsemeye başladı.
Cumhuriyet döneminde anesteziyoloji ve reanimasyonun ayrı bir uzmanlık dalı olarak kurumsallaşması 1950’li yıllarda gerçekleşti. 1955 yılında Viyana’dan davet edilen Dr. Wolfgang Wirtinger, Haydarpaşa Numune Hastanesi’nde ilk resmî anestezi kliniğini kurarak resmî anestezi eğitimini başlattı. Dr. Cemalettin Öner ise Türkiye’nin ilk resmî anestezi uzmanlık öğrencisi olarak kayıtlara geçti.
Bu gelişmeler, anestezinin bireysel girişimlerden kurumsal uzmanlık eğitimine uzanan dönüşümünde önemli bir aşamayı temsil etmektedir.
Anmanın Ötesinde: Savunuculuk ve Farkındalık
Anestezinin tarihi, yalnızca 1846’da gerçekleştirilen bir uygulamadan ibaret değildir. Eterle başlayan bu dönüşüm, cerrahinin daha güvenli ve daha geniş bir hasta kitlesi için uygulanabilir hâle gelmesine katkı sağladı. Zamanla anesteziyoloji; ameliyat öncesi değerlendirmeden ameliyat sırasındaki yaşamsal işlevlerin izlenmesine, ameliyat sonrası bakım ve ağrı yönetimine kadar uzanan kapsamlı bir uzmanlık alanına dönüştü.
Bununla birlikte güvenli anestezi hizmetlerine erişim, ülkeler arasında önemli farklılıklar göstermektedir. Sağlık çalışanlarının yeterliliği, sağlık sistemlerinin kapasitesi ve anestezi uzmanlarının dağılımı, bu hizmetlerin sunulmasında belirleyici unsurlardır.
16 Ekim’in tarihsel önemi, yalnızca geçmişteki bir başarıyı hatırlamakla sınırlı değildir. Anestezinin tıp tarihindeki yerini anlamak, bu alandaki gelişmeleri değerlendirmek ve güvenli sağlık hizmetlerine erişimin önemini kavramak açısından da anlam taşır.
Kerim Yarınıneli / KerimUsta.com
Kaynaklar
- Rajesh P. Haridas – 16 October: Ether Day, National Anaesthesia Day and World Anaesthesia Day – Journal of Anesthesia History
- Massachusetts General Hospital – The Ether Dome at Mass General – Massachusetts General Hospital
- T. J. Law ve diğerleri – The Global Anesthesia Workforce Survey: Updates and Trends in the Anesthesia Workforce – Anesthesia & Analgesia
- Y. I. Ülman – The Early Steps of Chloroform Anaesthesia in Turkey During the Ottoman Empire in the 19th Century – Annales Françaises d’Anesthésie et de Réanimation
- Hatice Türe ve Haluk Gümüş – The First Hundred Years of the Scientific Field of Anaesthesiology and Reanimation in the Republic of Turkey – Turkish Journal of Anaesthesiology and Reanimation
- Rajesh P. Haridas – “Gentlemen! This Is No Humbug”: Did John Collins Warren, M.D., Proclaim These Words on October 16, 1846, at Massachusetts General Hospital, Boston? – Anesthesiology
- Australian and New Zealand College of Anaesthetists (ANZCA) – National Anaesthesia Day spotlights the specialty – ANZCA
📺 Bu konuyla ilgili videomu aşağıda bulabilirsiniz. Kanalıma abone olursanız size hiçbir zararı olmaz, aksine yeni videolardan haberdar olursunuz.
