Maksim Gorki: Acılarla Yoğrulmuş Bir Hayat
Maksim Gorki, Rus edebiyatının en önemli isimlerinden biridir. 28 Mart 1868’de, asıl adıyla Aleksey Maksimoviç Peşkov olarak dünyaya geldi. Çocukluğu Astrahan’da geçti. Beş yaşındayken babasını kaybedince annesi yeniden evlendi ve Gorki, anneannesi ile büyükbabasının yanına, Novgorod’a gönderildi.
On bir yaşında annesini de veremden kaybeden Gorki, yalnızca birkaç ay okula gidebildi. Sekiz yaşından itibaren çalışmaya başladı ve bu sayede Rus işçi sınıfının zorlu yaşamını yakından tanıdı. Hayatı boyunca sürdürdüğü mücadeleci kimliğiyle, 1 Mayıs marşının sözlerini yazarak işçi hareketinin sembol isimlerinden biri haline geldi.
Zorlu Çocukluk ve Gençlik Yılları
Gorki, on yaşında bir kundura mağazasında çırak olarak çalışmaya başladı. Ancak ellerini kaynar çorba ile haşlayınca işi bırakmak zorunda kaldı. İyileştikten sonra bir mimarın yanında çalışmaya başladı, fakat burada da ağır şartlara dayanamayarak kaçtı. Volga Nehri’ndeki gemilerde aşçı yamaklığı ve bulaşıkçılık yaptı.
Bu dönemde okuma tutkusu gelişti. Yaşadığı yoksulluk ve acılar nedeniyle, Rusça’da “acı” anlamına gelen “Gorki” takma adını aldı. Kazan’da geçirdiği gençlik yıllarında büyük bunalımlar yaşadı ve 1887’de intihara teşebbüs etti. Sonraki beş yıl boyunca Rusya’yı dolaşarak farklı işlerde çalıştı.
Edebiyata Adım Atışı ve Yükselişi
Gorki’nin ilk öyküsü “Makar Çudra“, 1892’de Tiflis’te yayımlandı. 1895’te “Çelkaş” adlı öyküsüyle ün kazandı. Ardından “Yirmi Altı Erkek ve Bir Kız” gibi eserleriyle dikkat çekti. 1898’de yayımlanan “Hikâye Denemeleri”, onun edebiyat dünyasında tanınmasını sağladı.
Toplumsal gerçekçi tarzıyla öne çıkan Gorki, eserlerinde Rusya’nın sınıf çatışmalarını ve yoksulluğunu işledi. 1902’de “Küçük Burjuvalar” ve “Ayak Takımı Arasında” adlı oyunları Moskova Sanat Tiyatrosu’nda sahnelendi ve büyük beğeni topladı.
Devrimci Kimliği ve Sürgün Yılları
Gorki, Çarlık rejimine muhalefeti nedeniyle defalarca tutuklandı. Lenin’le 1902’de tanıştı ve aralarında güçlü bir dostluk oluştu. 1906’da yazdığı “Ana” adlı romanı, devrimci mücadeleyi anlatan en önemli eserlerinden biri oldu.
1906-1913 arasında yurtdışında yaşadı; ABD, İtalya ve Almanya’da bulundu. 1917 Ekim Devrimi’ne katıldı, ancak 1921’de sağlık sorunları nedeniyle İtalya’ya gitti. 1928’de Sovyetler Birliği’ne döndü ve ölümüne kadar edebiyat çalışmalarını sürdürdü.
Ölümü ve Edebi Mirası
Gorki, 14 Haziran 1936’da Moskova’da zatürreden hayatını kaybetti. Ardında romanlar, öyküler, oyunlar ve otobiyografik eserler bıraktı. “Çocukluğum” (1913), “Ekmeğimi Kazanırken” (1916) ve “Benim Üniversitelerim” (1923) gibi eserlerinde kendi hayatından kesitler sunarak, Rus halkının çektiği acıları edebiyatla ölümsüzleştirdi.
Başlıca Eserleri
- Roman: Ana (1906), Foma (1899), Klim Samgin’in Hayatı (1936), Artamonovlar (1927)
- Öykü: Yirmi Altı Erkek ve Bir Kız (1899), İtalya Hikâyeleri (1911)
- Oyun: Ayaktakımı Arasında (1902), Küçük Burjuvalar (1901)
- Otobiyografi: Çocukluğum (1913), Ekmeğimi Kazanırken (1916), Benim Üniversitelerim (1923)
Gorki, yalnızca bir yazar değil, aynı zamanda toplumsal adalet mücadelesinin sembolü olarak tarihe geçti.
Kerim Yarınıneli/KerimUsta.com
Kaynak:
Maksim Gorki, Çocukluğum, İş Bankası Kültür Yayınları, 2019.
Kathryn Feuer, Gorky and His Contemporaries, Stanford University Press, 1996.
Russian Literature Encyclopedia, “Maxim Gorky: Life and Works”, 2008.
