Nihânî (İbrahim Çelebi): Hayatı, Şiirleri ve Edebî Kişiliği

Nihânî (İbrahim Çelebi)

Nihânî, 16. yüzyılın ikinci yarısında yaşamış bir divan şairidir. Asıl adı İbrahim Çelebi olan Nihânî, Edirne’de doğmuştur. Devşirme kökenli olan şair, yine Edirneli bir şair olan Ubeydî’nin yanında yetişmiştir. Bir süre sipahilik yapan Nihânî, daha sonra bu görevini bırakarak derviş olmuştur. Aynı dönemde yaşayan şair Ubeydî’nin Nihânî’ye duyduğu sevgi ve ona birçok gazel söylediği tezkirelerde belirtilmektedir. Ömrünün sonlarına doğru aklî dengesini kaybeden Nihânî, 1000/1591-92 yılında vefat etmiş ve Edirne’ye defnedilmiştir.teis.yesevi.edu+1

Nihânî’nin Şiirleri

Nihânî’nin müstakil bir divanına dair günümüze ulaşan bir bilgi bulunmamaktadır. Tezkireciler, Nihânî’nin çeşitli gazel ve beyitlerinden örnekler verseler de herhangi bir eserinin varlığından söz etmezler. Ancak Milli Kütüphane Yazmalar Koleksiyonu’nda bulunan 06 Mil Yz FB 260/2 numaralı şiir mecmuasının 13b-20b yaprakları arasında, “Gazelliyyât-ı Nihânî” başlığı altında şaire ait 60 gazel bulunmaktadır. Tezkirelerde Nihânî’nin şiirlerine örnek olarak gösterilen bazı beyitlerin bu gazeller arasında bulunmaması, şaire ait günümüze ulaşan şiirlerin eksik olabileceğini düşündürmektedir.

Edebî Kişiliği

Nihânî hakkında bilgi veren tezkirecilerin kendisinden övgüyle söz etmeleri, şairin yaşadığı dönemde takdir edildiğini göstermektedir. Divan şiiri geleneğine bağlı şiirler yazan Nihânî’nin dili ve üslubu, döneminin klasik şiir anlayışını yansıtır. Şiirlerinde çoğu zaman yabancı kelimelerden uzak, sade bir Türkçeyi tercih eden Nihânî, özellikle âşıkane ve rindane duyguları ön plana çıkarmıştır.

Eserlerinden Örnekler

Sevme şehrî güzelî ger meh-i tâbân ise de
Virme hercâyîye dil mihr-i dırahşân ise de
(Şehir güzelini, ay gibi parlak olsa bile sevme; gönlünü, kararsız birine, parlak bir güneş olsa bile verme.)

Saña serkeşlik idüp gayrîye mâ’il olanuñ
Geç hevâsından eger serv-i hırâmân ise de
(Sana karşı serkeşlik edip başkasına meyledenin hevesinden geç, o salınan servi ağacı gibi salınarak yürüse bile.)

Hâr ile hem-dem olup bağruñı pür-hûn idenüñ
Gel e bakma yüzine bir gül-i handân ise de
(Dikenle dost olup ciğerini kanla dolduranın yüzüne gel bakma, o gülümseyen bir gül olsa bile.)

Seni haste idüp el derdine tîmâr idene
Mübtelâ olma sakın âfet-i devrân ise de
(Seni hasta edip başkasının derdine devâ olana sakın müptelâ olma, o çağın belâsı olsa bile.)

Ey Nihânî ruhı her cem’i münevver idenüñ
Olma pervânesi ger şem’-i gülistân ise de
(Ey Nihânî, her topluluğun yüzünü aydınlatanın pervânesi olma, o gül bahçesinin mumu olsa bile.)

Neden Önemli?

Nihânî, yaşadığı dönemde takdir edilmesine rağmen divanının olmaması ve şiirlerinin sadece mecmualarda yer alması nedeniyle bugün az tanınan şairlerdendir. Bu durum, onun edebî mirasının ne kadar kırılgan olduğunu gösterir. Nihânî’nin şiirlerinin bir divanda değil de mecmuada bulunması, Klasik Türk Edebiyatı’nda “mecmua kültürü”nün ne kadar önemli olduğunu gösteren bir örnektir.

Kerim Yarınıneli / KerimUsta.com

Kaynaklar

Kaplan, Yunus. “Nihânî (İbrahim Çelebi).” Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü (TEİS), Ahmet Yesevi Üniversitesi. (Son erişim: 12/08/2026)
“Nihânî (İbrahim Çelebi) ve Gazelleri.” Turkish Studies dergisi.

📅 Güncellenme: 16.08.2026 (İlk yayın: 16.08.2026)

İlgili Konular

Kerim Usta

Herkesin bir yaşama nedeni var. Benimki ise "Sevda"…

Nihânî (İbrahim Çelebi): Hayatı, Şiirleri ve Edebî Kişiliği