Turizmin Bilim Dalı Olarak Geliştirilmesine Yönelik Çalışmalar


Son Güncelleme Zamanı:

Bilim dünyasında kubaşık bir sistem örgüsü içinde kaleidoscopik bir görüntü yahut uygulama alanı olarak tanımlanan “akademik turizm” çalışmalarının ülkemizde bağımsız bir bilim dalı olarak kabul edilmesi yönündeki çalışmaların giderek yoğunlaştığı görülmektedir. Bu çalışmada, ülkemizdeki akademik turizm araştırmalarıyla ilgili tartışmalarına girilmeyecek; aksine, görülen sıkıntıların ortadan kaldırılabilmesi için gayret eden akademisyenlere Almanca alanyazın ve akademik turizm araştırmalarının gelişim sürecinden kısa bir kesit sunarak farklı bir bakış açısı kazandırılmaya çalışılacaktır.Almancada ‘turizm’ sözcüğünün 19. Yüzyıldan bu yana kullanıldığı bilinmektedir. Grimm Kardeşler tarafından hazırlanan Almanca Sözlükte (1854) “tour” sözcüğüne yer verilmiştir. Bu ifadenin Almancaya Fransızcada kullanılan ‘le tour’ (gezi, seyahat) sözcüğünden ödünçleme yoluyla alındığı düşünülmektedir. Yazılı kaynaklarda 1800 yılında İngilizce “tourism”, 1816 yılında Fransızca “tourisme” ve 1830 yılında Almanca “Tourismus” ve İtalyanca “turismo” sözcüklerine rastlandığı belirtilmektedir (Opaschowski 1989).Kaynaklarda, turizm teriminin kökeninin Yunanca topvo (Latince = tornus) sözcüğüne dayandırıldığı ve bu ifadenin, çembere benzeyen bir alet için kullanıdığı anlatılmaktadır (Freyer 1998, 398). Aşağıda, bu sözcüğün kökenbilgisine ilişkin olduğu düşünülen sözcükler verilmiştir:

* tornare Latince = yuvarlamak
* tornum Orta Latince = Yuvarlaklık
* tornos (Yunanca) = Turnus, Tekrar, Yuvarlaklık
* tornus (Latince) = Turnus, Tekrar, Yuvarlaklık
* tour Fransızca = Gezi, Dolaşma
* Tourist = Turlayan kişi

Günümüzde ise Almanca alanyazında “Fremdenverkehr” ve “Tourismus” olmak üzere iki ayrı terim kullanılmaktadır. Kimi kaynaklar, iki terimin anlamdaş olduğunu belirtirken, kimi kaynaklar da kökenbilim araştırmalarına bağlı olarak, anlamların ayrıştırılması gerektiğini öne sürmektedirler. İkinci terimin daha çok akademik turizm araştırmaları için tercih edildiği görülmektedir. Bununla birlikte, kavramların Türkçeleştirilmesi sırasında anlam yitimi olduğundan, her iki terim anlamdaş olarak kullanılacaktır.

2. TURİZM BİLİM DALININ KAVRAM OLARAK ORTAYA ÇIKIŞI

Turizm, alanyazına 20. Yüzyılın başlarından itibaren teknik terim olarak alınmıştır. Daha 1825 yılında, J. Abel tarafından, Die Gasthöfe und Gastwirthe, wie sie sein sollen; nebst einer Darstellung der Rechte und Pflichten der Gastwirthe und ihrer Gäste adıyla bir kitap yayımlanmıştır. 1902 yılında ise konaklama işletmelerinin muhasebesi konusunda H. Gierke’nin Hotelbuchführung (Otel Muhasebesi) adlı bir kitabı yayımlanmıştır. 1905 yılında Josef Stradner “Turizm İktisadı” (Volkswirtschaftslehre des Fremdenverkehrs) adıyla, bir akademik çalışma alanının oluşturulması ve turizm kavramının, turistik etkinliklerle ilişkilendirilen diğer alanlardan ayrılmasına yönelik çalışmaları başlatmıştır. 1906 yılında ise Die Buchhaltung des Gastgewerbes (Konaklama İşlemeleri Muhasebesi) adlı çalışma Heiß tarafından yayımlanmıştır. Diğer çalışmalar ise başlıklar halinde şunlardır (aktaran: Sölter 2009):

* E. Müller: Internationale Hotelbuchführung. 1907
* R. Glücksmann: Privatwirtschaftslehre des Hotelgewerbes. 1917
* R. Schwarz: Wissenschaftliche Betriebsführung im Hotelwesen. 1926

1914 yılında Düsseldorf’ta Yüksek Sanat Okulu (Höhere Fachschule) bünyesinde Uluslararası Otelcilik Eğitimi Enstitüsü (Internationale Institut für das Hotelbildungswesen) kurulmuştur. Bu enstitü 1920 yılında Turizm ve Otelcilik Yüksekokulu (Hochschule für Hotel- und Verkehrswesen) adıyla yeniden düzenlendiyse de 1921 yılında Alman ekonomisinin içinde bulunduğu yüksek enflasyon gerekçe gösterilerek kapatılmıştır. Bu arada, Prof. Dr. Hermann von Schullern-Schrattenhofen (1861-1931) turizmin akademik araştırma konusu edildiği ilk bilimsel çalışmayı yapmıştır[1]. Paul Neff ise Ekonomik Faktör Olarak Uluslararası Turizm Üzerine (Über den internationalen Fremdenverkehr als Wirtschaftsfaktor) adıyla yayımladığı kitapta, turizmin bilimsel tanımını yapmıştır. Neff’e göre turizm tanımı şu şekildedir (aktaran: Spatt 1975):[2]

İnsanların ekonomik, kültürel nedenlerle, mesleki, sportif, sağlık ve eğlence amacıyla ekonomik, hukuki bir ilişkiyle bağlantılı yükümlülükleri olmaksızın ikametlerini geçici olarak değiştirmeleridir[3].

Bu tanım, turizm olgusunu bilimsel bir temele oturtmaya çalışan ilk dönem çalışmalarının kapsamı hakkında da bilgi vermektedir. Turizm 1920’li yıllara gelince, İtalya, İsviçre, Almanya ve Avusturya’da işletme ve iktisat bilim dalları ile ilişkili bir alan olarak görülmeye başlanmıştır. 1924 yılında Dünya Turizm Örgütü’nün (World Tourism Organization) kurulması ile turizm olgusu resmen kabul edilmiştir. 1927 yılında Devlet Bilimleri Sözlüğü (Handwörterbuch der Staatswissenschaften) “turizm” (Fremdenverkehr) maddesine yer vermiştir. Wilhelm Morgenroth (1927, 395) tarafından yazılan bu madde, turizm çeşitlerine de değinmiştir. 1928 yılında Berlin’de demiryolu ve turizm, sergi ve fuarcılık, otel işletmeciliği gibi (Eisenbahn und Fremdenverkehr, Messe- und Ausstellungswesen, die Betriebswirtschaft des Hotels etc.) alanlarda çalışanlara yönelik hizmetiçi eğitim programı düzenlenmiştir. Program, Robert Glücksman tarafından benimsenen ve geliştirilmeye çalışılan görüşler çerçevesinde oluşturulmuştur. Programda kullanılan ders notları, 1929 yılında Berlin Ticaret ve Sanayi Odası (IHK Berlin) tarafından yayımlanmıştır. Aynı yıl, bu programda yer verilen derslerden bir bölümü Turizm ve Kaplıcalar (Verkehr und Bäder) adlı dergide turizm ve bilim (Fremdenverkehr als Wissenschaft) başlığı altında özet olarak yayımlanmıştır. Robert Glücksmann, 1928 yılında otel işletmeciliği (Die Betriebswirtschaft des Hotels) konulu konferans vermiş; 1929 yılında da Lokanta İşletmeciliği Bilgisi (Betriebslehre der Gaststätte) adlı kitabının ikinci baskısını yayımlamıştır. Glücksman’a göre, turizm bağımsız bir bilim dalı değil; aksine nedenleri, araçları ve etkileri tamamen birbirinden farklı disiplinlerin üzerinde bilimsel araştırma yöntemlerine göre çalışması gereken sosyal ve karmaşık bir görüntüdür (aktaran: Spode 1998, 913). Leopold Wiese, bu görüşten hareket ederek turizmi disiplinler arasında bir yere oturtmak istemişse de, bu yaklaşım kabul görmemiştir. Artur Borman ise akademik turizm çalışmalarını, turizm işletmeciliği bilimi (Verkehrsbetriebswirtschaftslehre) şeklinde sınırlandırmıştır (Spode 1998a).

Lütfen Dikkat:Konu uzun olduğu için  sayfalara bölünmüştür. Bu sizin daha hızlı olarak konuya erişebilmenizi sağlayacaktır. Devamı için Tıkladığınızda sonraki sayfaya gidebilir veya sayfa numaraları ile seçim yapabilirsiniz.Aşağıda verilen link ise sizi yazının başlangıcına getirecektir.

Yazar Kerim Usta

Herkesin bir yaşama nedeni var. Benimki ise bir "Sevda"...

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir