Devamı var:

Rusya İmparatorluğu, Türk Hanlıkları ile uğraşırken, batı sınırlarının karışması,Kanuni’yi mecburen batıya yöneltirken, Osmanlı Devleti’nin doğusunda Şii-İran’ın varlığını devam ettirmesi ve Türk-İslam âleminde büyük parçalanmalara sebep olmasıda, zaman zaman doğuya yönelmesine sebep olmuştu. Türkistan Türkleri ile Osmanlı Türkleri arasında geçit vermez bir dağ gibi uzanan Şii-İran bu iki büyük Türk topluluğunun birbirleri ile münâsebetlerini kaybetmelerine ve bir birlik kuramamalarına sebep olmuştu. Şii-İran’ın bulunduğu coğrafyada varlığı, Batı Türkistan Türklerinin Rusya esaretine düşmelerine zemin hazırlamıştı[4].

Netice olarak şunu belirtmek gerekir ki, IV.İvan askerleriyle birlikte, Kazan ve Astarhan’ı, Kırım Hanlığı Hanlarının ihmali ve bazı Nogay Beylerinin de desteği ile fecî bir şekilde işgal ederken, Kanuni Sultan Süleyman’ın askerleri, 1553-1554 yıllarında Anadolu’da Şehzâde Mustafa hâdisesi ve İran yaylalarında Üçüncü İran seferinde bulunmaktaydı[5]. Öyle anlaşılıyor ki, Ruslar tâ o zamandan, Çar III. ve IV. İvan’dan

[1] .İnalcık, a.g.m., s.362.
[2] . Battal, a.g.e.,s.37.
[3] . Mehmet Saray, “Başlangıcından Petro’ya Kadar Türk-Rus Münasebetlerine Genel bir Bakış”, Tarih Dergisi, İ.Ü.E.F., S.35, İstanbul,1994,(ss.193-222),s.206.
[4] .Mehmet Saray, Türk-İran Münasebetlerinde Şiiliğin Rolü, Ankara, 1990, s.24.
[5] .Celâlzâde, Koca Nişancı Mustafa Çelebi, Tabakâtu’l-Memâlik fî Dercâti’l-Measâlik, Fatih Kitaplığı, nr.4423,(Türkçe Yazma),  Süleymâniye Ktb., İstanbul, v.353a; Lütfi  Paşa, İbn Abdu’l-Mu’in,  Tevârih-i  âli  Osman  Li Lütfi Paşa,  Amire Basımevi, İstanbul, 1341 h., s.451-452.

itibaren; Türk İllerini işgal ve istilâ için “böl, parçala, yut” taktiğini kurnazca uygulamışlar ve (ne yazık ki) bunda da başarılı olmuşlardı. Bütün Türk Dünyası’nın xvı. asır’da ağabeyi ve koruyucusu durumunda olan Osmanlı Devleti, ne zaman batıda (Avrupa’da) veya doğuda (İran’da) bir seferle iştigal etmiş olsa, derhal Ruslar Türk Hanlıklarına taarruz ve baskılarını artırmışlardı.

Osmanlı Devleti ile Türk Hanlıkları arasındaki ilişkilerin, özellikle Rusların Türk İllerini işgaline ve Şii-İran’a karşı olduğunu söyleyebiliriz. Bütün iyi niyet ve dostluk çabalarına rağmen, Osmanlı Devleti’nin batıda Avusturya-Macaristan ile uzun süren savaşlar yapması ve Türk Hanlıklarının kendi içlerinde sürekli birbirileri ile mücadele etmiş olmaları, Türk İllerini Rusların işgal etmelerine mani olamamıştır. Rusya’nın xvı. asırda başlayan Türk İllerini yavaş yavaş işgali xx. asrın başlarına kadar devam etmiştir. Öyle anlaşılıyor ki, Türk milletinin düşmanlarına fırsat vermemek ve uzun vâdeli devlet çıkarlarını gözetmek için birlik ve beraberlik ruhu içerisinde hareket etmemiz gerekmektedir.

BİBLİYOGRAFYA

Arat, Reşit  Rahmeti,   “Kazan”,  İ.A.,M.E.B.,İstanbul,1967, C.VI,ss.505-522.

Asrar, N.Ahmet, Kanunî Sultan Süleyman ve İslam Alemi, 2. Baskı, Hilal Yayınları, İstanbul,Tarihsiz.

Battal, Abdullah Taymas, Kazan  Türkleri, Ankara, 1966.

Celâlzâde, Koca Nişancı Mustafa Çelebi, Tabakâtu’l-Memâlik fî Dercâti’l-Measâlik, Fatih Kitaplığı, nr.4423,(Türkçe Yazma),  Süleymâniye Ktb., İstanbul.

Dânişmend, İsmail  Hami, İzahlı  Osmanlı Tarihi Kronolojisi, İstanbul, 1948.

Deguignes, Hunların, Türklerin, Moğolların ve sair Tatarların Umumî Tarihi,  terc. Hüseyin  Cahid,

İstanbul, 1925.

Grousset, Rene, Bozkır İmparatorluğu, terc. M. Reşat Uzmen, İstanbul, 1980.

İnalcık, Halil,  “Osmanlı Rus  Rekâbetinin Menşei  ve Don Volga  Kanalı Teşebbüsü(1569)”, Belleten,                  C.XIII,     S.46, Ankara, 1948,s.349-402.                                                                                              Kurat, Akdes Nimet, Türkiye ve İdil Boyu, Ankara, 1966.

Lütfi  Paşa, İbn Abdu’l-Mu’in,  Tevârih-i  âli  Osman  Li Lütfi Paşa,  Amire Basımevi, İstanbul, h.1341.

Saray, Mehmet, “Başlangıcından Petro’ya Kadar Türk-Rus Münasebetlerine Genel bir Bakış”,              Tarih Dergisi, İ.Ü E.F., S.35, İstanbul,1994,ss.193-222.

Saray, Mehmet, , Rusya’nın Türk İllerine Yayılması İstanbul, 1975.

Saray, Mehmet, Türk-İran Münasebetlerinde Şiiliğin Rolü, Ankara, 1990.

Togan, Zeki  Velîdi, XVI. Asırdan Günümüze Kadar Müstemleke Devrinde Asya Tarihi, İstanbul, 1965-1966.

Togan, Zeki Velîdi,”Kazan Hanlığında Türk-İslam -İslam Kültürü”,İslamî Tetkikler Enstitüsü Dergisi,III, C.3-4’den Ayrı Basım, İstanbul, 1966.

Yakubovskiy, A. Yu., Altınordu ve Çöküşü, çev. Hasan Eren,  T.T.K. Basımevi, Ankara, 1992.

Lütfen Dikkat:Konu uzun olduğu için  sayfalara bölünmüştür. Bu sizin daha hızlı olarak konuya erişebilmenizi sağlayacaktır. Devamı için Tıkladığınızda sonraki sayfaya gidebilir veya sayfa numaraları ile seçim yapabilirsiniz.Aşağıda verilen link ise sizi yazının başlangıcına getirecektir.

Yazar Kerim Usta

Herkesin bir yaşama nedeni var. Benimki ise bir "Sevda"...

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir