Kategori: a-)Deyimler ve Atasözleri Anlamları

” Karaman’ın Koyunu,Sonra Çıkar Oyunu…”Deyiminin Anlamı

Aşağıdaki anlattığımız efsane zamanla halk arasında deyim haline gelmiştir.Üç-dört farklı şekilde anlatılsa da bana göre  akla mantığa en uygun olan 2 efsaneyi size aktarmak istiyorum.

  • Karamanoğulları ve Osmanlı İmparatorluğu yıllarca savaşmışlardır. O devrin büyükleri toplanıp, “Bu kardeş kavgasını tatlılığa bağlıyalım” diye kara verip Karaman Beyi ile Osmanlı Beyi’ni Konya’ya çağırmışlar, her iki tarafın şikayetini dinlemişler. Sözü tatlıya getirip, her iki beye de, bir daha savaş yapmamaları için yemin ettirmişler. Karaman Beyi yemin ederken, elini koynununa götürerek: “Bu can burada kaldıkça, Osmanlı’yı kardeş bilip, kılıç çekmeyeceğime söz veriyorum” demiş. Fakat kurultaydan çıkan Karaman Beyi, kaftanının altından bir kuş çıkartıp salıvermiş ve “İşte can çıktı söz bitti” demiş. Bunu gören saraylı bir zat; “Karaman’ın koynu, sonra çıkar oyunu” der. Daha sonra bu deyim halk arasında “Karamanın Koyunu,sonra çıkar oyunu”şeklinde yayılmıştır.
  • Moğol ordusu  Konya’yı istila ettikten sonra, Karaman’ın üzerine yürüdüler. Karamanlılar basit bir harp hilesi düşündüler. Netice de Moğollar baskın yapacaklardı. Moğol ordusu Konya üzerinden Karadağ’a doğru ilerliyorlardı. O tarihte Karadağ ormanla kaplı idi. Karaman askerleri koyun postuna bürünerek, bir koyun sürüsünün arasına karıştılar. Sürü ile birlikte Moğol ordusuna doğru yaklaşmaya başladılar. Moğol ordusu, sürüyü gasbetmek, yiyip içmek için bir kaç koyun yakalayıp kestiler, kızarttılar ve içkiyle beraber yemeye başladılar. Tam sızdıkları sırada, koyun postuna bürünen Karaman askerleri üzerlerindeki postları atarak, Moğolların üzerlerine çullandılar. Bir yandan da ormanda gizlenmiş bulunan esas ordu, Moğollara hücum etti. Bütün Moğol ordusu orada yok edildi. Tek tük kaçıp kurulabilen Moğollar da etrafa bu deyimi yaydılar.

Artık dış görünüşüne bakıpta aldanan kişiler “Karamanın Koyunu,sonra çıkar oyunu…”demeden edemiyorlar .“Bir şeyin iyi ya da kötü olup olmadığı sonradan anlaşılır” şeklinde kullanımıda mevcuttur.

 

Ağzından Baklayı Çıkarmak

Aslında söylemek isteyipte söyleyemediğimiz durumlarda karşımızdaki kişi bunu hissederse “çıkar ağzından baklayı “der.Bu deyimle “ağzında bakla ıslanmaz”deyimi arasında ilişki kurmak yanlıştır.Sır saklamayan kişilere “ağzında bakla ıslanmaz”deyimi kullanılır.Ortak bir nokta sadece baklanın ıslanmasının uzun sürmesi olabilir.

Gelelim Hikayeye…
Vaktiyle çok küfür eden bir adam,bu huyundan vazgeçmek için zamanın şeyhlerinden birine müraacat eder.Şeyh adamın küfürbaz olduğunu bildiği için bir avuç baklayı eline verir.”Bakla tanelerinden birini ağzına al ve ıslanınca yenisi ile değiştir.Ne zaman konuşursan bakla diline takılacaktır.Sende küfür etmeyeceğini hatırlayıp,söyleyeceğin küfürden vazgeçeceksin”der.Böylelikle tekkede günler geçmeye başlar.Adamda kendini çok güzel bir şekilde kontrol etmektedir.Bir ara Şeyh ile birlikte çarşıya çıkarlar.Sokaklar arasından geçerken yağmur başlar.Hızlı adımlarla sığınacak yer ararken bir pencere açılır. Bir kız “Şeyhim biraz dururmusunuz?”der.O sırada yağmur yağmaya devam etmektedir.Biraz beklerler tam kapıya doğru ilerleyip ne istediğni soracakları anda kız tekrar başını çıkartarak”Şeyhim biraz daha bekleseniz…”der.Bizimkiler yağmurda sırılsıklam olmuşlardır ama yinede sabırla kızın ne diyeceğini beklemeye devam ederler.Kız nihayet başını pencereden üçüncü kez dışarı çıkarır ve”Efendim gidebilirsiniz artık”der.Şeyh “iyide kızım bunun içinmi bizi sebepsiz yere yağmurda beklettin?”Kız cevap verir”Sebepsiz olurmu efendim.Tavuklarımızı kuluçkaya yatırıyorduk. Yumurtaları tavuğun altına koyarken bir kavuklunun tepesine bakılırsa civcivler tepeli olur ve horoz çıkarmış. Annem sizi geçerken gördü de yumurtaları kuluçkaya koydu.” Şeyh yan taraftaki küfürbaz olan dervişe,
-Ulan derviş, der, çıkar ağzından baklayı!…

” Ağzına Tükürmek ” Deyiminin Anlamı

Eskiden yeni doğmuş çocuklar;halk tarafından ermiş kişilere veya itibar mertebesine ulaşmış olan büyük zatlara götürülerek,ağızlarına tükürtülürlerdi.

Ağza tükürmek deyimini anlamıBu yakın zamana kadar bir adet haline gelmiş ve halen uygulanmaktadır.Bu geleneğin bir küfür şeklinde algılanması yanlıştır.Çünkü bu geleneğin deyim haline gelmesindeki sebep kişinin kendisini yüksek mertebede görüp,karşıdakini küçük görmesidir.Eğer bir kişi size “ağzına tükürdüğüm”,”ağzına tüküreyim senin…” gibi konuşursa biliniz ki o kişi sizden daha üstün olduğunu söylemek istiyor. Niye diye soracak olursanız;cevabı gayet basit…

Siz bebek oluyorsunuz ve ağzınıza tüküren kişide sizden üstün bir kişi…  😀

Son olarak bu tükürtme geleneği artık günümüzde insanların hastalık bulaşma riskini göze alamadıkları için tükenmek üzere olduğunu tahmin ediyorum.Kısacası gelenekten deyim haline gelmiştir.

Ağza tükürmek=üstünlük sağlamak,üstün gözükmek gibi anlamlarla sıralanabilir.

“Eski Çamlar bardak oldu ” Deyiminin Anlamı

Aslında “Eski çamlar bardak oldu” deyimi bence yanlış bilgiye dayalı olarak “eski camlar” şeklinde söylenir.Bu biraz akla yatkın geliyorsa da eski camın bardak olmasının insana anlatabileceği bir ders bana göre yoktur.Fakat koskoca bir çam ağacının küçük ve basit bir bardak olmasından büyük ders alınabilir.Normalde eskiyen çam ağaçları kesildikten sonra arta kalan Okumaya Devam Ediniz…