Çağatay Hanlığı Hakkında Bilgiler

Yayım tarihi

En son Güncelleme tarihi ve güncelleyen: 12 Temmuz 2021 Kerim Usta

Könçek, Duva Han’nın vefatından sonra çok zorlanmadan Çağatay tahtına oturdu. Şüphesiz Çin’de olan Büyük Han’a olan bağlılığı sayesinde bunu sağlayabilmişti. Könçek dönemi çok kısa olmakla birlikte olduğu için Çin ile aralarında herhangi bir tatsızlık meydana gelmedi. Anılan dönemde Çin’e karşı tam bir bağlılık söz konusu olduğundan bizzat Büyük Han İmparator Wuzong (Haishan veya Külüg Han olarak ta adlandırılmaktadır.) zamanında Yuan Devletinin bir vasalı gibi hareket etmiştir. Yuan hakanı Çağataylı prenslere verdiği cömert hediyelerle onları avucunun içinde tutar ve gönderdiği elçileri vasıtasıyla da ülkenin gelirlerini bizzat Çin’e akıtırdı. Şüphesiz Duva’nın çocukları arasında birisinin bu duruma ses çıkartmaması ileri de Çağataylı prensler arasında cereyan edecek yeni bir çekişmenin doğacağını gösteriyordu. Nihayet Könçek’in kısa bir süre sonra vefat etmesinden sonra Kirman’da (güneydoğu İran) büyümüş bir Müslüman olan ve Çağatay’ın hayatta iken bir kale kuşatması sırasında vefat eden oğlu olan Mütügen’in soyundan gelen Nalighu adında birisi Çağataylı diğer prenslerin bulunduğu gaflet durumundan istifade ederek ve Çağatay ileri gelenlerinin kendisine olan desteklerini de arkaya alarak Çağataylı tahtını ele geçirmeyi başardı. 1308 yılında Çağataylı hükümdarlığına getirilen Nalighu, tahta geldikten sonra Taliku adını alacak ve İslam akaidini ülkesinde uygulamaya yönelik adımlar atmaya çalışacaktı. Ancak uygulamaya çalıştığı İslamlaştırma politikası sonucu destekçilerinin desteğini kısa sürede kaybedecektir. Bu sırada Çin için Kaydu’nun çocuklarının yeniden tehdit oluşturmaya başlaması üzerine bu mesele ile ilgilenmek üzere Duva’nın çocuklarından Kebek’i görevlendiren İmparator Wuzong, kendisini Çağatay tahtına çıkması konusunda destekleyeceğini sürerek bir pazarlık yapmıştır. Kebek’in Çin desteğini arkasına alması ve Taliku Han’ı destekleyen Çağatay ileri gelenlerinin hem İslamlaştırma politikası yüzünden hem de Çin ile baş edemeyeceklerini ileri sürerek Kebek tarafına geçmeleri üzerine Taliku Han herşeye rağmen Kebek’in karşısına çıkmış ancak 1309’da vuku bulan bu savaş neticesi mağlubiyete uğratılarak ele geçirilmiş ve ortadan kaldırılmıştır. Çağatay tahtına oturan Kebek Han ise ilk iş olarak Kaydu’nun oğulları üzerine yürümüş ve onları mağlubiyete uğratarak Çin’e olan sözünü yerine getirmiştir.

Kebek Han (1309-10 ve 1318-26)

12. Çağatay hükümdarı. 1309 yılından 1310 yılına kadar ilk kez; 1318 tarihinden vefat edinceye kadar olan dönemde ise ikinci kez Çağatay hükümdarlığı yapmıştır.

Kebek, Duva Han’ın oğullarından biri olarak Çin’de ki Yuan hakanının (İmparator Wuzong) desteği sayesinde Çağataylı tahtına geçti. Babasının sağlığında iken Hint seferine iştirak etmiş, ayrıca önceki yıllarda bir Moğol müfrezesinin Halaciler (Delhi Türk İmparatorluğu)tarafından imha edilmesi üzerine 1305 yılında yapılan misilleme harekatında Moğol ordusuna komuta etmiştir. Bu harekatı esnasında özellikle Multan civarı olmak üzere Pencab bölgesinin harap edilmesi emrini vermiştir. Ancak dönüş yolunda iken Halaciler tarafından İndüs nehri kıyısında yapılan bir baskın neticesi ordusu bir çok zaiyat vermiştir. Bu Moğolların Tarmaşirin Han’ın 1327 yılında başlatacağı Hint seferine kadar olan son Hint seferi olacaktır. (1307-27 yılları arasında Hindistan seferi yapılmamıştır)

Babası Duva’nın vefatını izleyen yıllarda kendisine sıra gelinceye kadar kardeşlerinden Könçek ve akrabalarından Taliku Han, Çağataylı tahtına oturmuşlardı. Bu arada Ögeday nesli (Kaydu’nun oğulları) Duva zamanında kaybettikleri güçlerini yeniden kazanmaya başlamışlardı. Ayrıca müslüman bir hükümdar olan Taliku’nun İslamlaştırma politikası da gütmesi üzerine Çin’de bulunan Yuan hakanı İmparator Wuzong, Duva’nın oğullarından olan Kebek’i başarılı olursa kendisini Çağatay Han’ı olarak atayacağı vaadinde bulunarak bu iki meseleyi halletmesi görevini verdi ve bir ordu ile birlikte Çağatay topraklarına gönderdi. Çağatay Hanlığının önde gelenlerin de Kebek’e dönmesi üzerine her şeye rağmen Kebek’in karşısına çıkan Taliku Han 1309 yılında yapılan savaşı kaybederek ortadan kaldırıldı.

İlk görevini başarıyla ifa eden Kebek’in ikinci hedef ise giderek güçlenmeye başlayan Ögeday Ulusuydu. Daha önce Taliku’nun hükümdarlığı esnasında meydana gelen savaşta Çağatay ordusu Kaydu’nun oğulları karşısında başarısızlığa uğramışlardı.

Kaydu’nun oğulları olan Yangiçar, Orus, Çapar ve Tügme karşısına çıkan Kebek, Almalık (günümüzde Çin Halk Cumhuriyeti sınırları içinde yer alan Gulca şehri) yakınlarında Ögeday ordusu ile karşı karşıya geldi. Zor geçen savaş neticesi Ögedaylar karşısında Kebek zaferi elde etmiştir. Ögedayların önderi Çapar ise gelişmeler üzerine İmparator Wuzong’a teslim olmuş tekrar Yuan hakanlığına biat etmiştir. Bu teslim oluşla birlikte Ögeday meselesi tamamen kapanmış ve Ögeday ulusu bir daha Çin’de ki imparatora karşı baş kaldırmamış, güçlerini ve etkinliklerini giderek kaybetmeye başlamışlardır.

Çin’e itaat etmeyen Yangiçar başta olmak üzere diğer kardeşleri de ortadan kaldıran Kebek, 1310 yılında hanlığın geleceğinin belirlenmesi amacıyla bir kurultay toplanmasını emretti. Ancak kurultayda kendi kardeşlerinden biri olan Esen Boğa diğer Çağataylı prenslerce han olarak kabul edildi. Kurultayın kararına boyun eğen Kebek ise direnmeyerek hanlıktan feragat etti.

1314 yılında Esen Boğa Han İlhanlı Devleti topraklarına karşı yapılacak harekat için Kebek’i ordu komutanı olarak görevlendirdi. Daha önceleri İlhanlılara bağlı olan ancak siyasi bir anlaşmazlık yüzünden İlhanlılarla ilişkileri gerilen Davud Hoca önderliğinde ki Karaunaslar’da bu harekat esnasında Çağataylılar tarafında yer aldı. Müttefik ordu temmuz ayı içinde Ceyhun nehrini geçerek İlhanlı topraklarına kuzeyden giriş yaptı ve Murgab (günümüz Afganistan’ın da yer almaktadır) nehri kıyısında yapılan savaş neticesi İlhanlı ordusu bozguna uğratıldı. Herat yakınlarına kadar ilerleyen müttefik ordu daha da ilerleyecekken Esen Boğa’dan gelen acil çağrı üzerine harekatını durdurdu. Ülkenin doğusunda meydana gelen gelişmeler Yuan-Çağataylı ilişkilerinin giderek kötüye gitmesi ve Yuanlıların Çağataylıların doğu topraklarında giderek ilerlemesi olmuştu. Ancak tek dert bu değildi. İlhanlı harekatı esnasında Çağataylı prenslerden biri olan Yasaur, İlhanlı hakanı Olcaytu Han tarafından gönderilen ordunun tarafına geçti ve bu sefer Çağataylılar bozguna uğratıldı. Yasaur bu hareketi karşısında ödül olarak Afganistan topraklarının idaresi görevini Olcaytu Han’dan almıştır.

1318 yılında (bazı kaynaklarda 1320 yılı da geçmektedir) Esen Boğa Han’ın vefat etmesi üzerine Kebek diğer prenslerin de desteğini alarak Çağataylı hükümdarlığına ikinci kez getirildi. İlk iş olarak Yasaur’dan intikam almak isteyen Kebek, bu esnada İlhanlılara karşı da isyan eden Yasaur’un hareketinde başarısız olması üzerine durumdan istifade etmesini bilmiş ve hiç bir desteği kalmayan ve pozisyonunu giderek kaybeden Yasaur’un karşısına çıkmış ve zorlanmadan güçlerini bozguna uğratarak onu ortadan kaldırmıştır.

Kebek’in bu anlatılan dışında ikinci hükümdarlığı dönemi küçük çatışmalar haricinde genellikle barış ortamında geçmiştir. Bu dönemde sikke basımı işi ele alınmış ve bir standart getirilmeye çalışılmıştır. Bu arada hanlığın düzenli bir devlet merkezi olmaması üzerine bu meseleyi ele alarak Karşi (günümüzde Özbekistan’da yer almaktadır) şehrini başkent yapmıştır. Buraya bir sarayda inşa ettiren Kebek, vefatı olan 1326 yılına kadar umumiyetle bu şehirde yaşamıştır. Vefatından sonra kardeşi Elçigidey Çağatay tahtına oturmuştur.

Kaynak:

Wikipedia

Ergunca tarafından

Herkes Cennete Gitmek İster ama Hiç Ölmeden Cennete Gidilir mi?

Yorum Gönderin

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir