Çağatay Hanlığı Hakkında Bilgiler

Yayım tarihi:

Çağatay Hanlığı

Çağatay Hanlığı, Moğol hükümdarı Cengiz Han’ın oğullarından Çağatay Han’ın adını taşıyan Türkleşmiş Moğol devlettir. Cengiz Han ölmeden önce topraklarını oğulları arasında paylaştırmıştı. Yıktıkları Kara Hıtay’ın toprakları olan Kaşgar civarı ile Maveraünnehir’in büyük bölümünü Çağatay’a vermişti. Çağatay’ın bu topraklarda 1227’de kurduğu devlet 1370’e değin varlığın sürdürdü.

Çağatay Han, önce ağabeyi Cuci Han ve ardından babası ölünce hanedanın en yaşlı üyesi oldu. Buna karşın kardeşi Ögeday’in kaan (büyük han) olmasına karşı çıkmadı ve topraklarını ona bağlı kalarak yönetti. Çağatay Han’ın 1241’de ölümünden sonra Çağatay Hanlığı merkezi Moğol devletine karşı mücadeleye girişti.

Çağatay’ın torunu Algu, Kubilay Han ile Arik Böge arasındaki taht mücadelesinin yol açtığı iktidar boşluğundan yararlanarak Harezmşahlar, Batı Türkistan ve Afganistan’ı da sınırlarına kattı. 1266’da tahta çıkan Mübarekşah, İslam dinini kabul eden ilk Çağatay hanı oldu. Ondan önceki Çağatay hükümdarları Şamanizm inancını benimsiyorlardı.

Çağatay Hanlığı

Çağatay Hanlığı en parlak dönemini Kebek Han’ın yönetiminde (1318-26) yaşadı. Kebek Han göçebe hayatını bırakıp Karesi’de sarayı yaptırarak yerleşmiş, Çağatay ekonomisi gelişmiş ve ilk Çağatay parası Kebek[1] i basıldı. Bu yerleşme ve şehirlileşme ile birlikte din açısından İslamlaşma ve dil açısından Türkleşme yaşanmıştır. Ancak bu durum boylar arasındaki siyasi çatışmanın sebebi yaratılmıştır.

Aslında Çağatay Han döneminde İslam’ın dinî alışkanlıkları yasaklanmıştır. Fakat Kara Hülâgu’den sonraki Hanlar Orta Asya’nın çoğunluğunu oluşturan Müslümanlara barışık davranmaya başlamıştır. Mübarek Şah Müslüman olduysa da kendisinden sonraki Hanlar Kebek Han’a kadar Budist idi. Moğol Hanların ciddi İslamlaşması ise Tarmaşirin’nin İslam’ı kabul etmesinden sonra yaşanmıştır.

Bu dönemde Maveraünnehir’de oturan ve kent kültürüne alışarak Türkleşmiş Batı Çağatay Hanlığı bünyesindekiler kendilerine “Çağataylı” olarak hitap etmeye başlamıştır. Bu dince İslamlaşmış dilce Türkçeleşmiş “Çağataylı”lar bazı tarihçiler tarafından Çağatay Türkleri ve kullandıkları dili de Çağatayca olarak adlandırılmaktadır.

Bu “Çağataylı”lara karşın doğuda İli vadisi ve Tanrıdağı kuzeyinde göçebe hayvancılığını sürdürmüş boylar kendilerine “Moghul (Moğol)” olarak hitap ederek Moğol kültürününden gururu duymaya devam etmişler ve Moğolluğunu yitirmiş “Çağataylı”lara “Karaunas (Melez)” diyerek aşağılamıştır. “Çağataylı”lar ise “Moghul”lara “Çete” diyerek aşağılamıştır.

Bu durumda Tarmaşirin’den sonraki Çağatay Hanlığı, Duva Han’ın oğullarının güç mücadelesinin sahnesi olmuş ve 1340’dan sonra Pamir Dağlarının doğusunu yöneten Doğu Çağatay Hanlığı ile batısını yöneten Batı Çağatay Hanlığı olmak üzere ikiye bölünmüştür.

Doğuda tahta çıkan Tuğluk Timur (1359-70) batı bölgesini ele geçirerek Çağatay topraklarını yeniden birleştirdi. Çağatay Hanlığı Altıshahr[2] (Yarkand Hanlığı), Moghulistan ve Uyguristan gibi üç bölgeden oluşmuştur.

Bu sırada Doğu Çağatay kökenli Barlas boyundan Timur, hanlık için bir tehlike olarak belirmeye başlamıştı. Çağatay Hanlığı’na bağlı Semerkant emirinin hizmetinde bulunan Timur, önce Semerkant’ı, sonra Çağatay topraklarını ele geçirdi.

Çağatay Hanlığı böylece yıkılmasına karşın, Çağataylılar 17. yüzyıl sonlarına kadar varlıklarını sürdürdüler.

Çağatay hanları listesi, bu maddede Cengiz Han’ın oğullarından Çağatay Han’ın ulusuna bağlı Çağatay Hanlığı, Doğu Çağatay Hanlığı ve Yarkand Hanlığı’nın hanlar listesi ve soy ağaçları mevcuttur.

Çağatay ulusu hanları

  • Çağatay, 1225-1242
  • Kara Hülagû, 1242-1247, 1252
  • Yesü Möngke, 1247-1252
  • Orgina Hatun, Kara Hülagû’nün karısı 1252-1261[1]
  • Algu, 1261-1266
  • Mübarek Şah, 1266, 1266
  • Gıyasettin Barak, 1266-1271
  • Negübeg, 1271-1272
  • Buga Temür, 1272-1291
  • Yesü Duva, 1291-1306
  • Könçek, 1306-1308
  • Taligu, 1308-1309 w:en:Taliqu
  • Kebek, 1309, 1318-1326
  • I. Esen Buga, 1309-1318
  • Elcidigi, 1326
  • Duva Temür, 1326
  • Alaaddin Tarmaşirin, 1326-1334
  • Çangşi, 1334
  • Buzan, 1334-1338
  • Yesün Temür, 1338-1342
  • Muhammed, 1342-1343
  • Kazan, 1343-1346
  • Togluk Temür, Doğu Hanlığı 1347-1359, Çağatay Hanlığı 1359-1362
  • İlyas Hoca, Çağatay Hanlığı 1362-1370, Doğu Hanlığı 1370-1383

Çağatay ulusunun bölünme döneminde hanları

  • Kazan Казаган Batı Çağatay Emirliği 1346-1358
  • Danişmend Şah, Çağatay Hanlığı 1346
  • Bayan Kuli, Batı Çağatay Hanlığı 1348-1359
  • Temürşah, Batı Çağatay Hanlığı 1359
  • Togluk Temür, Doğu Çağatay Hanlığı 1347-1359, Çağatay Hanlığı 1359-1362
  • İlyas Hoca, Çağatay Hanlığı 1362-1370, Doğu Hanlığı 1370-1383
  • Hüseyin, Batı Çağatay Emirliği 1364-1370
  • Adil, Batı Çağatay Hanlığı 1370
  • Kabul Şah, 1359
  • Surkatmış, Batı Çağatay Hanlığı 1370-1388
  • Sultan Mahmud, Batı Hanlığı 1388-1398
  • Satuk, Batı Çağatay Hanlığı 1398-1405, ö. 1409

Konu daha kolay okuyabilmeniz için sayfalara ayrılmıştır. İsterseniz aşağıdan sayfa seçimi yapabilir veya bir sonraki sayfaya buradan devam edebilirsiniz.  Sayfa 2

En son Güncelleme tarihi ve güncelleyen: 19 Eylül 2021 Kerim Usta

Bu Konu Ergunca tarafından Yayımlandı.

Herkes Cennete Gitmek İster ama Hiç Ölmeden Cennete Gidilir mi?

Yorum Gönderin

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir