Büyük Selçuklu Devlet’inin Türkmenler Tarafından Kuruluşu


En son Güncelleme tarihi ve güncelleyen: 9 Mayıs 2020 Kerim Usta

Büyük Selçuklu Devlet’inin Türkmenler Tarafından Kuruluşu Faaliyetleri ve Türkmenistan’ın Stratejik Önemi-

Prof. Dr. Remzi KILIÇ

Özet:

Türkmenistan toprakları tarihi bakımdan Büyük Selçuklu Devleti’nin ortaya çıktığı önemli bir coğrafyadır. Selçuklular, kendileri gibi Türk soyundan gelen Gazneliler Devleti’ne karşı 1040 yılında kazandıkları Dandanakan meydan savaşından sonra bir Müslüman Türk devleti olarak tarih sahnesine çıkmışlardır. X. asır ortalarında Orta Asya’da Müslümanlığı kesif bir şekilde kabul eden Oğuz toplulukları, Türkmen adını almışlardır. Müslümanlığı kabul eden Türkmenler, XI. asır ortalarında Türk-İslam tarihinin en büyük devletlerinden biri olan Selçuklu Devleti’ni Türkmenistan topraklarında güçlü bir siyasî teşekkül haline getirmişlerdir.

Büyük Selçuklular, tarihî ve stratejik bakımdan önemli olan; Merv, Nişâbur, Dandanakan, Tûs, Abıverd, Cürcan, Nesâ, Ürgenç, Karakum Çölü, Amul, Serahs, Meşhed, Beyhak gibi, Türkmen kentleri ve toprakları üzerinde kurulmuştur. Selçuklu Devleti’nin hâkimiyet sahası en geniş zamanında, doğuda Orta Asya’da Balkaş Gölü, Issık Göl, Tarım Havzası, Doğu Türkistan’dan, batıda Ege ve Akdeniz sahillerine kadar, kuzeyde Aral Gölü ve Hazar Denizi, Kafkasya ve Karadeniz’e, güneyde Arabistan Yarımadası dâhil Umman Denizi’ne kadar uzanıyordu. Selçuklu-Türkmenleri, eski büyük medeniyet merkezlerinin çoğunu içine alan bu geniş ve biri birinden çok farklı coğrafî sahalarda, 1040-1157 yılları arasında çeşitli toplulukları barış ve huzur içerisinde yaşatmayı başarmışlardır.

Türkmenistan coğrafyasında kurulan ve on milyon km kare topraklara ulaşan, Büyük Selçukluların hâkimiyet sahasında bugün otuz kadar ülke bulunmaktadır. Bu geniş sahada yaşayan insanların hemen hemen hepsi Müslüman’dır. Türkmenistan toprakları, tarih boyunca Türkler ile meskûn olmuş ve Çin ülkesinden başlayarak Türkistan, İran, Anadolu ve Avrupa’ya kadar uzanan tarihî ticaret ve seyahat yollarının çok önemli ve stratejik bir merkezidir. Tarihî çağlar içerisinde Türkmenistan sahası siyasî ve askerî hâkimiyet içinde, büyük Türk devletlerinin mücadele alanı olmuştur. Tarihî ipek yolunun, doğu batı arasında ticâri kervan yollarının önemli bir geçit yeridir.

Oğuzlar, X. asırda Hazar Denizi’nin doğusundan itibaren Siriderya’nın (Seyhun) orta mecralarına kadar uzanan sahalarda yaşıyorlardı. Oğuzların başında Yabgu unvanını taşıyan bir hükümdar bulunmaktaydı. Selçuklu âilesinin atası olan Selçuk Bey’in atası Dukak, bu devlet teşkilâtı içinde emrinde bir ordu bulunan en nüfuzlu kumandanlardan biriydi. Tuğrul Bey, Çağrı Bey, Sultan Alparslan, Sultan Melikşah, Sultan Sencer ve diğer Selçuklu-Türkmen hükümdarları ve bunlar zamanında devlet idaresi ve yönetimi nasıl yürütülmüştür. Ortaçağ’da Selçuklular ile; Gazneliler, Batı Karahanlılar arası mücadele, Harzemşahlar’ın ortaya çıkışları sürecinde Türkmen şehirleri ve Türkmenlerin durumu değerlendirilecektir. Ortaçağ’da Türkmenistan halkı, Türkmenistan topraklarının stratejik önemi, Selçuklular devrinde Türkmenler ve Türkiye ile olan münasebetleri, Anadolu’ya yapılan Türk-Türkmen muhacerâtı nasıl olmuştur.

Lütfen Dikkat:Konu uzun olduğu için  sayfalara bölünmüştür. Bu sizin daha hızlı olarak konuya erişebilmenizi sağlayacaktır. Devamı için Tıkladığınızda sonraki sayfaya gidebilir veya sayfa numaraları ile seçim yapabilirsiniz.Aşağıda verilen link ise sizi yazının başlangıcına getirecektir.
Konuyu Paylaş
Avatar

Yazar Kerim Usta

Herkesin bir yaşama nedeni var. Benimki ise bir "Sevda"...

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir